132 Deense Microsoft-exit? Voor Nederland geen blauwdruk!
Voor Nederland: Géén COPY-PASTE van de Deense Microsoft-actie.
Voorkom copy‑paste van de Deense aanpak.
Kopenhagen en Aarhus hebben hun samenwerking met Microsoft stopgezet – uit zorgen over Amerikaanse tech-afhankelijkheid en oplopende licentiekosten. De Denen trekken keihard aan de rem, mede vanwege onzekerheid over het Trump-beleid en de schaduwkant van het Transatlantic Data Privacy Framework.
In blog 131 heb ik deze stap al uitvoerig besproken. Kort: ik waarschuwde voor de lange termijn-risico’s – dat Denemarken zichzelf kwetsbaar maakt door in te zetten op een klein, nationaal software-ecosysteem zonder internationale dekking. In plaats van tools uit te bannen, pleitte ik voor streng toezicht op datagebruik: laat bestaande platformen, maar leg helder vast wat er wél en niet mee mag gebeuren. Creëer de ‘goede wegen’ in plaats van de weg afsluiten.
Toch wordt de Deense stap hier – en ook elders – gevierd als een moedige daad. “Nederland moet volgen!” roepen sommigen. Ik wil het graag spiegelen aan onze situatie: wat komt er voor ons land bij kijken? Welke gevaren zijn er? Een rigoureus overzicht:
1. Schaalnadeel & strategische kwetsbaarheid
Denemarken is klein (6 miljoen inwoners), homogeen en bestuurbaar – een landelijke IT-transitie is werkbaar, maar kwetsbaar. In Nederland met z’n 17 miljoen inwoners, complexe sectoren en diverse infrastructuren treft een systeemfout een veel grotere groep – denk aan vitale diensten die stilvallen.
2. Economische afhankelijkheid
De Deense economie is minder tech-intensief. In Nederland draait een groot deel van onze dienstverlening – van startups tot multinationals – juist wél op Microsoft’s ecosystemen. Een abrupte breuk betekent verlies van interoperabiliteit, juridische houvast en concurrentiekracht.
3. Internationale samenwerking & onderzoek
Wetenschap en zorg in Nederland zijn globaal verbonden. Eenzijdige isolatie kan onze academische positie en internationale financiering ondermijnen – dat kan Denemarken zich veroorloven, wij niet.
4. Politiek draagvlak & bestuurscultuur
Denemarken kent relatief stabiele politiek en vertrouwen in de overheid. In Nederland zijn beleidstrajecten kwetsbaar voor versnippering, lobby en juridische procedures. Zonder breed gedragen legitimiteit wordt zo’n stap snel technocratisch symboolbeleid.
5. Cyberveiligheid & geopolitiek
Nederland is een digitaal knooppunt (AMS‑IX, datacentra, financiële netwerken). Onrijpe migratie of verstoorde infrastructuren brengen risico’s voor onze internationale partnerschappen en onze reputatie.
6. Transitie-tempo & kosten
Deens is Nederlands niet: wij kennen trage aanbestedingen, controverse en ICT-flops. De overstap van commercieel naar open source zou miljarden kosten – en dat zijn conservatieve schattingen.
7. Europese context
Denemarken opereert binnen EU-richtlijnen. Nederland kan niet zomaar unilateralistisch stappen zetten zonder risico op conflicten met interne marktregels, mededingingsrecht en datastandaarden.
8. Volwassenheid van alternatieven
Publieke platforms als OS2 zijn in Denemarken in ontwikkeling. In Nederland kunnen wij zulke alternatieven nog niet inzetten voor vitale processen – te experimenteel, te gefragmenteerd.
9. Kwetsbare sectoren: zorg, onderwijs, rechtspraak
Juist deze domeinen zijn sterk afhankelijk van geïntegreerde commerciële software. Een plotselinge wissel kan maatschappelijke ontwrichting veroorzaken – daar hebben wij te veel schade aan.
10. Publieke perceptie
Na de Toeslagenaffaire en DigiD-problemen is het Nederlandse vertrouwen in digitale overheidsdiensten laag. Een verplichte overstap, zonder voelbare meerwaarde, vergroot het risico op imagoschade of weerstand.
11. Internationale verantwoordelijkheden
Als Europees cyberknooppunt moet Nederland zorgvuldiger handelen. Zonder stevige samenwerking in EU-verband en flinke investeringen in eigen cybercapaciteit is isolatie gewoonweg te duur.
12. Digitale inclusie
Open source omgevingen missen vaak tooling en toegankelijkheidsfeatures die commerciële software wél biedt. Kwetsbare groepen – ouderen, laaggeletterden – dreigen buiten de boot te vallen.
13. Gevolgen voor Nederlandse IT-export
Een harde breuk kan ons IT‑bedrijfsleven schaden. Juist zij hebben baat bij mondiale platforms en interoperabiliteit. Een te rigide koers ondermijnt kansen op internationale groei.
Het valse dilemma – breek met zwart‑witdenken
Het debat wordt vaak neergezet als “alles of niets”: volledige onderwerping aan Big Tech of totale breuk. Dat is misleidend. Tussenopties bestaan:
-
Wetten op datagebruik binnen grootste platforms
-
Europese cloudopties met garantie
-
Hybride modellen: publiek‑privaat partnerschap
Als je die opties negeert, val je terug in ideologische symboliek zonder praktische uitvoerbaarheid.
Conclusie: geen copy‑paste
De Deense Microsoft-exit is niet zonder waarde – publieke regie en open standaarden zijn essentieel. Maar wat werkt in Denemarken werkt niet één‑op‑één in Nederland. Wij hebben een grotere schaal, andere economie, democratische traditionelere context en geopolitieke verantwoordelijkheid.
Een Nederlandse stap vraagt niet alleen technische aanpassing, maar een structureel, politiek en maatschappelijk commitment. Zonder dat is de kans op mislukking groot – zowel politiek, technologisch als economisch.
Advies: versterk publieke regie binnen EU-conforme raamwerken; benut hybride gegevensmodellen; geef prioriteit aan interoperabiliteit en digitale inclusie – en bouw pas af, waar bewezen veilig en schaalbaar.
Een ‘Deense voorbeeldzet’ mag best ons kompas zijn, als we hem eerst zorgvuldig vertalen naar onze eigen schaal, structuur en ambitie.
Jeroen Teelen
10 juni 2025
Ik kom er op terug na de vakantie!
Eigen Cloud-Diensten in Europa (maar ook in Nederland!) zijn inderdaad een must! Dat zie ik als infrastructurele basis. Het is van de gekke dat we het hebben laten gebeuren dat Trump zomaar aan een knop kan draaien om onze economie te boycotten, Dat moeten we dus ook zelf heel degelijk invullen (open-source) en daarover dus ook geen misverstand. Maar dat is ook niet wat ik bedoel in de blog. Daar gaat het om bruikbare autonome ’tools’ en voorwaarden die wij daar aan willen stellen.
Het wegennet is infrastructuur en dat is onze basis. Het verkeer er op is multinationaal, maar wel volgens onze verkeersregels.
Om hier maar even op te reageren. Ik zie niet veel heil in de reguleringsroute. Het probleem is dat Big Tech nu gelieerd is aan regering in de VS die er niet voor schroomt chantage te plegen als Europa te veel probeert te reguleren. En de ‘ mega boetes’ de EU (meestal veel te laat) probeert op te leggen zijn klein bier voor Big Tech en leiden niet toe gedragverandering. Daarom moeten we streven naar onafhankelijkheid. Ik volg de ‘ writings’ van Bet Hubert die schetst hoe de route daarnaar er uit kan zien: https://berthub.eu/articles/posts/european-cloud-modules/
Ja, ik zie alleen overal reacties om vooral de goede Big-Tech producten te mijden en daar de
‘Kruiwagen’ te gaan gebruiken. Zonde, vind ik. Zorg dan dat je de Mercedes kunt blijven gebruiken maar de spelregels beïnvloedt! Dat lijkt me vele malen beter. Want wij mogen ons de vrijheid niet laten ontnemen door niets te doen… dus dat moet dan ook echt welk gebeuren!
Ha Jeroen,
We zijn het – denk ik – meer met elkaar eens dan het op eerste gezicht misschien lijkt. De kern van mijn reactie is dat de overheid de belangrijkste partij is die een boost kan geven aan een software industrie waarbij handhaven van publieke waarden voldoende gewaarborgd kan worden. En dat daarvoor eerste stappen nodig zijn.
Hoi Tim,
Dank voor je reactie. Je inzet voor open source is hoopgevend, zeker gezien je ervaring dat kwaliteit en compatibiliteit sterk zijn verbeterd. Toch raakt blog 132 aan een fundamentelere vraag: of we wel het juiste speelveld kiezen.
Digitale soevereiniteit gaat niet over het ruilen van Microsoft voor NextCloud omdat het ‘nu best goed werkt’. Het gaat over wie de infrastructuur beheert, wie de spelregels bepaalt, en wie de waarden verankert. Zoals het blog stelt: als we het Mercedes-systeem van Big Tech verlaten, moeten we niet in een kruiwagen stappen – maar een nieuw, publiek gestuurd vervoerssysteem bouwen.
MijnBureau en andere projecten zijn waardevol, maar ze blijven vaak binnen de commerciële logica opereren. Zolang ‘gebruiksgemak’ en ‘efficiëntie’ onze enige kompasnaalden zijn, lopen we het risico slechts vorm te wijzigen, niet structuur of machtsverhoudingen.
Dank dus voor je betrokkenheid – en laten we zorgen dat we niet alleen software vervangen, maar het digitale speelveld zelf herontwerpen.
Groet, Jeroen
Mijn indruk is meer dat Denemarken een heel voorzichtig eerste stapje doet. Gezien de verwevenheid die in de VS aan de gang is tussen een autoritair regime en ‘ Big Tech’ is het ontwikkelen van meer digitale soevereiniteit in Europa m.i. van groot belang. Daarbij is de overheid de belangrijkste partij die een boost kan geven aan het ontwikkelen van de eigen software industrie. Binnen een paar overheidsorganisaties Office 365 vervangen door NextCloud lijkt me als eerste stap best haalbaar. In Nederland is er een project MijnBureau dat in samenwerking met projecten vanuit de Duitse en Franse overheid daar naar kijkt.
En met de gebruiksvriendelijkheid van Open Source valt het soms best mee. Ik ben zelf aan het kijken naar Open Source (NextCloud, LibreOffice, Linux Mint). Dat deed ik voor het laatst een jaar of 15 geleden en ik heb mijn mening over kwaliteit en gebruiksvriendelijkheid behoorlijk moeten herzien. Ook de comptabiliteit met Microsoft is geen probleem meer,