149 Kennis-schaarste verdwijnt! Wat doet dat met ons en onze samenleving?

Bijna onze gehele economie is gebaseerd op schaarste van kennis. Wat gebeurt er als kennis ineens in overvloed beschikbaar komt…? We hoeven maar een vraag te stellen en we krijgen een heel plausibel en goed gemotiveerd antwoord… Denk aan artsen, advocaten, accountant, programmeurs… eigenlijk alle ‘kenniswerkers’… Hebben die bedrijven straks nog werk en de werknemers straks nog een baan? Hoe gaat die wereld veranderen door AI?

Inleiding – een stille revolutie

AI verandert ons fundament. Waar de agrarische sector ooit het jagen en telen voor ieder mens overbodig maakte, de industriële revolutie spierkracht overnam, doet AI nu met kennis. Wat eeuwenlang het schaarste en daarmee meest waardevolle goed was – expertise, specialisten, consultants – komt ineens in overvloed beschikbaar.

Een concreet voorbeeld is de opkomst van generatieve AI-tools zoals ChatGPT, die in 2025 al routinematige kennisintensieve taken overnemen, zoals het opstellen van eenvoudige juridische documenten of het analyseren van medische scans. Bedenk daarbij dat de huidige ‘Taalmodellen’ als ChatGPT eigenlijk nog een soort rudimentaire AI is en dat de echt slimme versies eigenlijk vrijwel al onze kennis-intensieve taken zullen kunnen overnemen, nog in de week staan.

Volgens het World Economic Forum’s Future of Jobs Report 2025 verwachten 40% van de werkgevers hun workforce te reduceren door AI, wat illustreert hoe deze revolutie nu al echt begonnen is op sommige domeinen (WEF Future of Jobs Report 2025).

De vraag is straks niet meer: Wat weet je?
De vraag wordt: Wie vertrouw je? en: Wat doe je met die kennis?

1. Schaarste als fundament

Onze economie is gebouwd op schaarste. Voedsel, arbeid, energie – telkens bepaalde een tekort wat waardevol was. In hoogontwikkelde landen werd kennis de nieuwe schaarste. Universiteiten, adviesbureaus, medische specialisten, patenten en intellectueel eigendom – allemaal draaiden ze om exclusieve toegang tot kennis. Wie kennis had, had macht.

AI doorbreekt dit. Grote taalmodellen geven binnen seconden inzichten die voorheen voorbehouden waren aan specialisten. Wat ooit schaars was, wordt nu een nutsvoorziening: overal, altijd, vrijwel gratis.

Neem bijvoorbeeld de impact op programmeurs: tools zoals GitHub Copilot schrijven code sneller dan een junior developer, wat leidt tot een evolutie van de rol naar meer strategisch werk, in plaats van pure codering.

Onderzoek van McKinsey uit 2025 toont aan dat AI de productiviteit in kennisintensieve sectoren met tot 0.6% per jaar kan verhogen, afhankelijk van adoptie (McKinsey, The economic potential of generative AI).

2. Van kennis naar vertrouwen

Als kennis overvloedig wordt, verschuift de waarde. Niet meer: wat weet je? maar: welke kennis vertrouw je, wie interpreteert ze, en met welk doel?

In een zee van overvloed verschuift schaarste naar:

• Betrouwbaarheid – is dit waar of verzonnen? Bijvoorbeeld, in de juridische sector worstelen advocaten met AI-gegenereerde adviezen die plausibel lijken maar hallucinaties bevatten, wat de noodzaak van menselijke verificatie (nu nog) benadrukt. Ook de inhoudelijke afbakening van antwoorden van taalmodellen maken de ‘waarheid’ heel relatief.

• Authenticiteit – wie staat ervoor in?

• Morele duiding – waarvoor wordt kennis gebruikt?

De nieuwe economie wordt een economie van vertrouwen, transparantie en ethische oriëntatie, zeggen sommigen. Volgens experts bij de Brookings Institution leidt AI-adoptie tot groei en innovatie, maar alleen als vertrouwen in de technologie hoog is (Brookings, The effects of AI on firms and workers).

3. Impact op arbeid en beroepen

Kennisberoepen – ooit de top van de hiërarchie – verliezen hun monopolie. Juristen, artsen, consultants, docenten: hun exclusieve kennis kan door AI razendsnel worden gereproduceerd. Arbeid verliest waardering zodra AI dezelfde taken sneller en goedkoper verricht.

Een sprekend voorbeeld is de medische sector, waar AI-systemen zoals IBM Watson Health diagnoses stellen met hoge nauwkeurigheid, maar artsen nog steeds nodig zijn voor contextuele interpretatie en patiëntinteractie.

In de advocatuur automatiseren tools zoals Harvey AI document review en legal research, wat junior rollen onder druk zet maar senior advocaten bevrijdt voor complexere zaken.

Volgens Goldman Sachs zal AI nabije job displacement veroorzaken, maar ook nieuwe rollen creëren in AI-beheer en ethiek (Goldman Sachs, Generative AI and the future of work).

De nieuwe hiërarchie draait niet om kennis bezitten, maar om AI effectief te kunnen aansturen, filteren en toepassen. Degene die vragen beter weet te stellen dan een ander, wint.

4. Impact op economie en kapitaal

Hele sectoren die leven van kennisverkoop – consultancy, data-analyse, juridische dienstverlening – komen onder druk.

Patenten en intellectueel eigendom verliezen betekenis wanneer AI binnen minuten alternatieven kan genereren. Waarde verschuift van kennis naar infrastructuur: wie data, rekenkracht en energie bezit, krijgt de macht.

Daarom investeren Big Tech-bedrijven miljarden in datacenters, exclusieve datasets en energiecontracten.

Het Stanford AI Index Report 2025 benadrukt dat de VS leidt met 40 opmerkelijke AI-modellen, vergeleken met China’s 15, wat de machtsverschuiving naar compute-rijke naties illustreert (Stanford HAI, 2025 AI Index Report).

5. Impact op mens en samenleving

Wat betekent dit voor ons als mens?

• Verlies van exclusiviteit: kennis was ons statussymbool. Als AI dat overneemt, wat blijft er over van identiteit en eigenwaarde? Onderzoek van de St. Louis Fed toont aan dat werknemers met AI 5.4% tijd besparen, maar dit leidt tot existentiële vragen over werkwaarde (St. Louis Fed, Generative AI and worker productivity).

• Kans op bevrijding: als kennis niet meer schaars is, komt ruimte vrij voor creativiteit, empathie en moraliteit.

• Risico op vervreemding: wie ben je nog als je expertise in seconden wordt geëvenaard?

Onderwijs, dat altijd draaide om kennisoverdracht, moet radicaal herzien worden: van feiten stampen naar kritisch denken, creativiteit, en moreel kompas. Harvard-experts waarschuwen dat het nog vroeg is voor doemvoorspellingen, maar significante veranderingen komen eraan.

6. De kunst van het vragen stellen

Als kennis overvloedig wordt, verschuift de echte waarde naar het stellen van de juiste vragen. AI kan immers overal antwoorden op geven – vaak plausibel, soms fout – maar zonder kritische vragen is er geen richting.

Voor burgers betekent dit:

• Autonomie: wie vragen stelt, houdt grip; wie alleen antwoorden consumeert, raakt afhankelijk.

• Kwaliteit: de vraag bepaalt de waarde van het antwoord. Vage vragen leveren ruis op, scherpe vragen inzicht. Microsoft voorspelt dat in 2025 AI werknemers toestaat complexer werk eerder aan te pakken, mits ze prompts beheersen (Microsoft Work Trend Index 2025).

• Democratie: kritische vragen aan AI, maar ook aan bestuurders en bedrijven, zijn de beste bescherming tegen macht die zich verschuilt achter systemen.

De echte schaarste van morgen is niet kennis, maar het vermogen om vragen te stellen die ertoe doen.

7. De geopolitieke dimensie

Op mondiale schaal verschuift ongelijkheid. Niet langer tussen landen met veel of weinig kennis, maar tussen landen mét en zonder toegang tot AI-infrastructuur. Rekenkracht, data en energie worden de nieuwe olie.

De VS en China lopen voorop. Europa dreigt te blijven steken in traagheid en ethische bespiegelingen. Toch ligt daar juist een kans: kan Europa vertrouwen, transparantie en ethiek exporteren als nieuw waardemodel?

De AI-race tussen de VS en China domineert, met de VS focussend op competitie en China op globale governance, terwijl Europa potentieel een ethisch alternatief biedt. Volgens Brookings zal AI de US-China-relaties de komende jaren beïnvloeden via beleid en innovatie (Brookings, AI geopolitics and global order).

8. De kernvraag

Als AI kennis overvloedig maakt, waarop bouwen we dan onze economie en samenleving?

• De klassieke logica van schaarste stort in.

• Waarde verschuift van kennis naar wijsheid, van bezit naar toegang, van schaarste naar vertrouwen.

Maar wie geen keuzes maakt, laat Big Tech bepalen hoe die nieuwe wereld eruitziet. Dan wordt de nieuwe schaarste niet kennis, maar afhankelijkheid.

9. Slot – de illusie van overvloed

Misschien overschatten we de mate waarin kennis werkelijk overvloedig wordt?

AI genereert weliswaar plausibele antwoorden, maar voorlopig nog zonder echt begrip van context, nuance of actualiteit.

Een advocaat die een juridische AI-tool gebruikt, moet nog steeds weten welke vragen relevant zijn, hoe de uitkomst past in een specifieke zaak, en wat de risico’s zijn van onjuiste interpretatie. Een arts moet AI-diagnoses kunnen duiden binnen de complexiteit van een individuële patiënt.

De schaarste verschuift dus niet direct van kennis naar vertrouwen, maar van algemene naar specifieke, contextgebonden en ervaringsgebaseerde kennis.

AI democratiseert slechts de toegang tot informatie?

Echte expertise – het vermogen om die informatie juist toe te passen in complexe, unieke situaties – blijft (nog) schaars. Daarom zal die nieuwe economie niet alleen draaien om wie de beste vragen stelt, maar om wie die vragen kan vertalen naar wijze beslissingen in een wereld vol onzekerheid.

Toch is het perspectief voor de komende tien jaren ook op dit niveau van specialismen kwetsbaar. Zelflerende systemen, General AI in combinatie met mobiliteit (robots met veel meer zintuigen dan wij die onderling ook nog eens ervaringen wereldwijd kunnen uitwisselen) krijgen een belangrijke rol in onze samenleving.

De verwachting van Elon Musk is dat er binnen vijftien jaren meer robots dan mensen zullen zijn op deze aarde.

Musk verwacht dat in het jaar 2040 “at least 10 billion humanoid robots” zullen bestaan—meer dan het totale aantal mensen op aarde. Deze voorspelling deed hij tijdens de Future Investment Initiative-conferentie in Riyad, oktober 2024. timesofindia.indiatimes.com+6reuters.com+6theaustralian.com.au

Robots die in staat zullen zijn om al onze taken uit te voeren (Financial Times interview). Geoffrey Hinton (Godfather of AI en Nobelprijswinnaar Natuurkunde voor zijn AI-bijdragen) deelt deze visie en gaat nog een stap verder. Hij pleit ervoor dat we gaan nadenken hoe we AI een instinctieve vader/moeder-rol (verzorgende ambitie naar de mens) kunnen meegeven, om te voorkomen dat wij geheel worden uitgeschakeld (The Guardian interview Hinton 2023).

Futuristisch?

Tuurlijk, want de toekomst is nog niet geschreven, maar die toekomst is volgens de echte experts dichterbij dan de meesten van ons verwachten.

De échte experts die beweren dat AI dit soort dingen nooit zou kunnen?
Wie zijn dat eigenlijk, de echte experts die kijk hebben op dit soort ontwikkelingen? De neuroloog van nu die beweert dat AI sommige dingen nooit zal kunnen omdat…? Nee, de experts uit het betreffende vakgebied hebben hier, op basis van hún vakkennis, zeker NIET de goede inzichten over hetgeen straks mogelijk is met AI! Zij beoordelen de complexiteit vanuit hun eigen vak-perspectief en missen dat inzicht op het gebied van AI-ontwikkeling. Zij mogen vanuit dat perspectief dus ook geen oordeel hebben over een ander vakgebied! Zij hebben meestal geen idee wat de fundamenten zijn onder AGI en wat dat ons de komende jaren kan gaan brengen en kosten.

Hier bieden de Geoffrey Hinton’s de meest reële perspectieven.
AI, voorzien van zintuigen die wij als mens niet eens hebben (denk aan het ervaren van magnetisme, radiosignalen en veel andere straling). AI die zichzelf op basis van nieuwe inzichten en problemen herprogrammeert en aanpast, die zichzelf dus steeds opnieuw uitvindt, waarbij mensen dus zelfs helemaal geen zicht meer hebben (dus ook Hinton niet!) op de onderliggende fundamenten. Hinton is de ‘Godfather’ en Nobelprijswinnaar op dit gebied die Google verlaten heeft om de mensheid te waarschuwen voor de potentie van AI in de komende jaren. Bekijk interviews met hem op YouTube en je krijgt in ieder geval een beeld uit ‘eerste hand’.

Een andere interessante bron op dit gebied is Dr Roma Yampolskiy in en interview met de titel:  These Are The Only 5 Jobs That Will Remain In 2030!

Geen bangmakerij hoor, maar wel een argument om dit soort mensen meer serieus te nemen dan je in slaap te laten sussen door vooraanstaande specialisten buiten het vakgebied van AI die het allemaal niet zo snel zien gebeuren!

Nuances?
Natuurlijk zijn er vele mogelijkheden tot nuancering van al het voorgaande… Dat neemt echter het fundament onder de beschreven ontwikkelingen niet weg! Voor het eerst komt technologie op het terrein dat ons onderscheidt van andere levensvormen en technologie, namelijk intelligentie. In aanloop voor mij als zeventig-plusser een herhaling van zetten met de jaren tachtig, maar uiteindelijk een grote nieuwsgierigheid waar dat alles ons brengt al samenleving

Wat nóg interessanter wordt?
Wat worden onze nieuwe schaarsten in deze wereld? Ik kan het natuurlijk niet echt weten, maar blog 150 doet hier een potentieel doekje open….

Jeroen Teelen
augustus 2025

Bronnen:

Macro / arbeid & productiviteit

• WEF – Future of Jobs Report 2025 (40% verwacht reductie waar AI taken kan automatiseren). reports.weforum.org World Economic Forum

• McKinsey – Economic potential of generative AI (0,1–0,6% extra arbeidsproductiviteit per jaar). McKinsey & Company+1

• Goldman Sachs – Generative AI could raise global GDP by 7%. Goldman Sachsgspublishing.com

• St. Louis Fed – Impact of Generative AI on Work Productivity (gem. 5,4% tijdbesparing bij gebruikers). Federal Reserve Bank of St. LouisAmazon Web Services, Inc.

• Microsoft Work Trend Index 2025 (vaardigheden, prompts, complexer werk eerder oppakken). Microsoft

• Brookings – The effects of AI on firms and workers (innovatie/firm growth afhankelijk van adoptie & vertrouwen). Brookings

Tools & praktijkvoorbeelden

• GitHub Copilot – gecontroleerd experiment (+55,8% sneller). arXiv+1

• GitHub blog – productiviteit/tevredenheid. The GitHub Blog+1

Juridisch (legal AI; hallucinaties & inzet)

• Harvey AI – firmwide deployment Latham & Watkins. Harvey

• Mata v. Avianca (sanctie voor fictieve citaties via ChatGPT) – rechterlijke beschikking + nieuws. Justia RechtReuters

• Breder patroon: AI-hallucinaties in processtukken (Reuters/WaPo). ReutersThe Washington Post

Zorg (medische AI / IBM Watson Health – gemengde resultaten)

• Concordance studies Watson for Oncology (peer-reviewed). PMCNature

• Kritiek/lessen uit Watson-traject (STAT, overzicht). STAT

Modellen / infrastructuur (schaarste verschuift naar compute & data)

• Stanford AI Index 2025 – 40 vs 15 ‘notable models’ (VS vs China). hai.stanford.edu

Geopolitiek / regulering

• Brookings – geopolitiek & AI (overzichtstukken). Brookings+2Brookings+2

• EU AI Act – officiële EU-pagina (kader & tijdpad). digital-strategy.ec.europa.eu

• AI Act updates / tracker (ontwikkelingen & GPAI-guidance). artificialintelligenceact.eu

Academische en beleidssignalen (onderwijs/voorzichtigheid)

• Harvard Gazette – “early for dire predictions, maar grote veranderingen mogelijk”. Harvard Gazette

Uitspraken & voorspellingen

• Elon Musk – “meer humanoïde robots dan mensen” (FII Riyadh, 2024). Reuters

• Geoffrey Hinton – ‘maternal instincts’ voor AI (Ai4 2025, berichtgeving). Business InsiderForbes