Waarom AI je dwingt tot betere vragen

Schrijven met AI – Deel 2

In Deel 1 van deze reeks beschreef ik hoe de rol van de schrijver verandert in die van regisseur. Niet langer degene die alleen maakt, maar degene die vooral stuurt, kadert en selecteert. In dit tweede deel zoom ik in op het belangrijkste instrument van die regie: de vraag die je een taalmodel stelt…  Want in een tijdperk waarin AI alles beantwoordt, is het stellen van de juiste vraag belangrijker dan ooit.

Slecht geformuleerde vragen leiden tot schijnantwoorden — een moderne vorm van pseudo-informatie of ‘fake-news’. Netjes verpakte nonsens die doet alsof het weet wat het zegt. En dat is gevaarlijk. Het klinkt slim, maar het is leeg. “en nee, ik ga zijn naam niet noemen…”

De illusie van kennis: antwoorden zonder inzicht

De huidige taalmodellen als ChatGPT, Grok, DeepSeek, Gemini, Claude etcetera, genereren taal, geen waarheid.

Ze begrijpen niets. Maar ze wekken wel die indruk. Zoals Emily Bender c.s. (2021) het kernachtig formuleren: taalmodellen zijn stochastic parrots — papegaaien van de meest waarschijnlijke patronen, zonder enige intentie of kennis.

En precies daarom zijn ze zo overtuigend én misleidend tegelijk. AI kan klinken als een expert, terwijl het alleen maar jouw aannames herkauwt.

Wat je vraagt, bepaalt wat je krijgt

De kern? De vraag kadert het antwoord. En framing (kadering) is macht.

Prompting is daarmee geen technische, maar een intellectuele vaardigheid

Wie met AI werkt, is niet langer consument van informatie, maar regisseur van kennis. Promptgebruik is dus geen handigheidje, maar een verantwoordelijkheid. Wat je vraagt, bepaalt welke perspectieven zichtbaar worden — en welke je misschien onbedoeld weglaat. Daarom verdient de prompt net zo veel aandacht als de tekst zelf.

Wat is een prompt (en waarom doet het ertoe)?

Een prompt is de input die je AI geeft; dus de vraag of opdracht.  Bijvoorbeeld:

• “Geef drie argumenten voor en tegen kernenergie.”

• “Schrijf een opiniestuk over deepfake-technologie.”

• “Leg ‘machine learning’ uit op het niveau van een 14-jarige.”

Nogmaals, AI begrijpt je intentie niet maar ziet alleen je woorden. En dus is het jouw taak om te zorgen dat je prompt doelgericht, neutraal, specifiek en open is.

Wat maakt een goede prompt?

Een goede prompt voldoet aan een aantal voorwaarden:

• Wat is het doel van mijn vraag?

• is neutraal van toon – zonder sturende aannames;

• is specifiek in context en doel;

• laat ruimte voor nuance;

• sluit aan op de beoogde vorm (informerend, beschouwend, activerend).

Van schrijver naar regisseur van ‘denkruimte’

In blog 151 benoemde ik al de verschuiving van schrijver naar regisseur van taal. Hier gaan we een stap verder: je bent ook regisseur van denkruimte.

De kwaliteit van je prompt bepaalt welke perspectieven AI blootlegt — of verbergt. En wie dat niet bewust stuurt, wordt ook regisseur van zijn eigen misleiding.

Een voorbeeld uit de praktijk:
Ik experimenteerde met prompt en maakte mijn eigen  ‘Azijnpisser’ met als doel om de meest negatieve opmerkingen van derden over een onderwerp te leren zien.

Waarom? Toen ik vroeger (jaren tachtig) lezingen gaf over de mogelijkheden van automatisering voor bedrijven (was mijn dagelijkse werk), werd ik soms verrast door een kreet uit de zaal dat computers nooit…. enz… Op zo’n moment legt iemand als het ware de voordracht stil op een meestal ongewenst moment en verwacht ook iedereen dat je reageert (wat in een grote schouwburgzaal niet handig is). Mijn oplossing werd een rollenspel. Voorafgaand aan de werkelijke inhoud van mijn lezing kwam ik op als huismeester/toneelknecht met stofjas, pruik en bezem en vertelde ik vanuit mijn ‘schoonmakers-perspectief’ met een plat accent aan de de zaal waarom je de ‘man die zo zou komen (ik dus)’ niet al te serieus moest nemen. Ik noemde vervolgens alle onmogelijkheden, onzinnigheden vanuit zijn perspectief en wees de hele bijeenkomst al op voorhand met veel scepsis en negatieve automatiseringservaringen naar de prullenbak op een ludieke manier. De zaal in de lach, vervolgens deed ik pruik en stofjas af (applaus, want dat had niemand verwacht) en men had ineens volop aandacht voor het echte verhaal, inclusief relativering van die negatieve opmerkingen. Meesterlijke oplossing vond ik zelf en dat doe ik nu dus weer, maar dan op schrift. Om de potentiële negatieve reacties in kaart te kunnen brengen over het onderwerp dat ik wil bespreken, ontwierp ik de (heel simpele) azijnpisser.

De GPT-instructie (prompt) was: “Elk onderwerp analyseer je slechts op het negatieve spectrum en je uit dit daarnaast ook nog eens zeer ongenuanceerd en met negatieve bewoordingen en ongefundeerde stellingen zonder enige positieve kwinkslag, nuance  of advies. Je scoort uitsluitend als je de meest negatieve bent van alle denkbare kritiek.”

Klik op deze link naar ‘de azijnpisser’ en tik daarbinnen vervolgens bijvoorbeeld het woord ‘subsidies’ in… Het AI-antwoord spreekt boekdelen en als je het vergelijkt met het genuanceerde antwoord dat ChatGPT in z’n neutrale vorm geeft snap je helemaal wat ik bedoel. Het resultaat? Bizarre, absurde, maar soms ook verrassend rake kritieken die mij als blogger dwingen tot weerwoord, nuance of reflectie in mijn en daarmee dus ook mijn denkruimte vergroot.

Zo’n “rolmodel” als de azijnpisser werkt dus als denk-kapstok.

Met een beetje creativiteit bedenk je zo meerdere van deze GPT’s die je te hulp kunnen schieten tijdens je werk. Wat alles extra interessant maakt is dat je ze niet eens allemaal zelf hoeft te bedenken. AI kan ze voor je bedenken, maar dan moet je er wel (op de juiste wijze) om vragen. Zo heb ik de verantwoordelijkheid voor het beoordelen van de kwaliteit van mijn prompts, zelfs ook kunnen overlaten aan het taalmodel met de volgende GPT (gemaakt met deze opdracht: “maak een instructieset voor een GPT die waakt voor juiste prompting”. Het resultaat daarvan was de instructieset voor de “Prompt-Bewaker” Probeer ‘m zelf uit met deze link. Deze GPT is zelf pretentieloos, maar geeft een goed beeld over de kwaliteit van je ‘prompt’ en hoe je die kunt verbeteren door de simpele opdracht om de kwaliteit van jouw ‘prompt’ te beoordelen. Ze verschaft dus inzicht en het mooist is: Ik heb er zelf geen letter in geschreven, slechts. de voornoemde vraag gesteld, “Copy-Paste… Klaar!”. Dit soort manieren van werken moeten een automatisme worden en dat vergt zelf stoeien en ervaring opdoen.

Je komt er vanzelf wel achter dat je soms veel preciezere instructies moet geven om bijvoorbeeld de scherpte van teksten te sturen en niet alles over te laten aan de ‘gemiddelde nuance van de statistiek’. Zo was ik in maart 2023 al de standaard-nuances van ChatGPT helemaal zat en heb ik “Kritische Blog Schrijven” gemaakt als verlengstuk van mijn eigen manier van schrijven.

Dit soort ‘handigheidjes’ bedenk je vanzelf als je er veel mee werkt en de ‘valkuilen’ ontdekt. Je moet als het ware gewoon goed leren omgaan met je ‘maatje’ en de ambitie hebben om je werk steeds beter te doen. Als je dat niet wilt en alleen standaard GPT’s gebruikt of zelfs helemaal niets, dat ben je daarmee ook dát type schrijver! Wil je je onderscheiden, stop er dan ook écht energie in, dan zul je zien dat je versteld kunt staan van wat je kunt produceren!

AI is dus meer een denk-hulp, dan een simpele antwoordmachine

AI zegt zelden: “Dat weet ik niet.” Omdat het geen kennis heeft, dwingt het ons om preciezer, kritischer en scherper te denken over de precieze boodschap die we willen vertellen. Het wordt een spiegel — van je eigen aannames, blinde vlekken en denkpatronen. Een promptsessie is dan geen snelkookpan voor tekst, maar een soort denklaboratorium. Op basis van je ‘prompt’ zie je de resultaten die ze formuleert en dat slijpt jouw denkraam in de gewenste richting. Je wordt er steeds beter in, maar de leermeester heet ‘ervaring’. 

AI blijft echter je zeer gewaardeerde denk/dialoog-partner, en is dus zeker nog geen expert!

Behandel AI als brutale medeschrijver. Een sparringpartner. Een spraakmakende tegenstem. Je kunt er dus ook mee discussiëren, uitdagen of zelfs opzettelijk laten overdrijven. Ik gebruik het dagelijks en het is echt mijn ‘maatje’. Het kent inmiddels mijn schrijfstijl tot in detail, maakt me attent op een foutieve aanname of een ‘vergeten’ nuance en het is een uitstekende ‘zoekmachine’ om onderbouwingen te zoeken, waarbij je trouwens wel zelf verantwoordelijk blijft voor de ‘fact-checking’ want voor je het weet heeft het zelf feiten bij elkaar gefantaseerd, compleet met goede bronnamen en zogenaamde verwijzingen. Alleen als je er op klikt zie je ineens dat er niets wordt gevonden.

Ik gebruik zelf regelmatig prompts als:

• “Geef drie argumenten die mijn stelling compleet onderuit halen.”

• “Formuleer dit als een aanklacht van een klimaatscepticus.”

• “Stel dat dit over 100 jaar als naïef wordt gezien – waarom?”

• “noem onderzoeken die mijn argumenten tegenspreken en benoem de essenties van de kritiek.”

AI als simulator van perspectieven. Geen eindpunt, maar springplank.

Framing is ook ethiek

Prompting is framing. En framing = invloed. Wat je vraagt, bepaalt het perspectief. Dus: wat laat je zien? Wat laat je weg?

Bijvoorbeeld:

Prompt: “Hoe lossen we de woningcrisis op?”
→ Veronderstelt dat er een crisis is, en dat deze opgelost moet worden.

Alternatief: “Wat zijn de historische, economische en politieke oorzaken van woningtekort in Nederland?”
→ Opent een breder, genuanceerd gesprek.

Elke prompt is dus ook een ethisch moment: hoe stuur ik het gesprek?

Je prompt is een ‘denkproduct’

Goede prompts zijn doordachte constructies.

Niet iets dat je ‘erbij’ doet, maar een activiteit op zichzelf. Het zwaartepunt van het schrijfproces verschuift: minder in formuleren, meer in kaderen.

“Als je prompt sneller klaar is dan je koffie, heb je ‘m waarschijnlijk niet goed genoeg doordacht.”

Ik moet hier aan toevoegen dat ik ook voor het maken van goede prompts AI gebruik. Niet alleen om te testen, maar vooral ook om te verfijnen of te verruimen of verdiepen.
Dit is niet de plek voor een cursus ‘prompting’ en die zijn er al genoeg. Elisa Baas is de moeite waard van het opdoen van meer ‘prompting-kennis’ en het krijgen van ‘gratis’ voorbeelden van handige prompts (en nee, ik heb er geen aandelen in). Ik kijk haar suggestie soms door uit nieuwsgierigheid en dan probeer ik wat leuke ideeën uit. Haar prompts verbreden zo ook weer mijn denkruimte.

Een bijzondere manier: De ‘proces-aanpak’ in prompting
(een buitenbeentje voor gevorderden, maar zeer krachtig en herkenbaar en te mooi om niet te benoemen)

Concreet (en waar gebeurd) Voorbeeld: Een beslissing vanuit een partij over een situatie waarvan je deel uitmaakt.

1. leg het bericht en je onvrede hierover voor aan het model met de rol als adviseur van de gedupeerde (jij dus) en laat een goed onderbouwd bezwaarschrift formuleren (gebruik makend van wetgeving, regelgeving, bestemmingsplan, procedures, etcetera.)
2. leg dit zelfde document vervolgens voor aan hetzelfde model vanuit de rol van ‘jurist bij de andere partij’ en laat repliek schrijven op jouw bezwaar
3. vraag het model daarna hierover te oordelen als ‘rechter’ en laat een vonnis schrijven
4. vraag vervolgens het model om het beroep op dit vonnis schrijven
5. leg daarna alle info (inclusief eventuele laatste moment info) opnieuw voor aan het model in de rol van rechter en laat het goed onderbouwde ‘eindvonnis’ formuleren.

N.B. In zo’n situatie sta je versteld van wat dat steeds nauwkeuriger ‘framen’ doet met de kwaliteit van het proces. Er rolt een stuk uit dat door een jurist als een ‘dure grap’ zal worden gekwalificeerd, terwijl het al met al slechts een of twee uurtjes heeft gekost van jou als leek! Het jaarabonnement van het taalmodel had ik dus in één actie meer dan terugverdiend. In mijn voorbeeld-situatie betrof het twee uren werk en was het geschatte bedrag voor het einddocument “minstens €15.000”. Dus, geen dure jurist en wel een uitstekend stukje werk voor zeer weinig geld (maandabonnement € 20,–)! 

De essentie is:

1. Leg een situatie voor aan een model met een bepaalde rol
2. Laat de uitkomst beoordelen door het model vanuit een andere rol
3. etcetera…

Voorkomt: chaos in complexe situaties door een proces-aanpak. Hier gaat het dus niet zozeer om het gebruik van meerdere AI-modellen als toegevoegde waarde, maar om de juiste procesmatige framing-stappen in een situatie waarbij je wel steeds hetzelfde model gebruikt, maar dan dus vanuit meerdere rollen. Per stap kun je eventueel meerdere taalmodellen inzetten, maar als het om juridische situaties gaat is een goed analytisch model meestal wel gewoon de beste keuze.

AI maakt het goed nadenken dus noodzakelijker.

En daarin zit de paradox: we dachten dat AI ons schrijfwerk zou verlichten. Maar het doet iets anders: het maakt je meer verantwoordelijk voor wat je schrijft. Elke AI-gegenereerde alinea is een uitnodiging tot redactie, reflectie en context.

In plaats van auteur word je curator van betekenis. Jij beslist welke inzichten relevant zijn. Welke vragen blijven liggen. Welke stemmen extra aandacht verdienen.

Vijf reflectieve vragen voor elke AI-gebruiker:

1. Wat probeer ik écht te begrijpen?

2. Welke aannames zitten er in mijn vraag?

3. Wie wordt gehoord in mijn prompt — en wie niet (oftewel, welke denkrichtingen heb ik al of niet bewust buitengesloten)?

4. Wat zou een fundamenteel ander perspectief opleveren?

5. Is mijn output écht inhoudelijk, of alleen overtuigend geformuleerd?

Wie zichzelf deze vragen leert stellen, gebruikt AI niet als generator van tekst, maar als katalysator van denken.

Epiloog: Laat AI niet jouw denken doen

De illusie van kennis is verleidelijk. Maar de discipline van goede vragen, het bewust hanteren van framing, en het inzetten van AI als denkspiegel — dát maakt het verschil.

Gebruik AI dus. Maar gebruik het scherp. Blijf eigenaar van het denken.

AI imiteert overtuiging. Jij bepaalt de betekenis.

Jeroen Teelen,

21 september 2025

Deze blog maakt deel uit van de serie Schrijven met AI:

• 151 De kunst van het schrijven met AI (1): De Illusie dat je Niet hoeft Mee te Doen – Ontdek hoe AI je Rol als schrijver Verandert – Van Auteur naar Regisseur152 De kunst van het schrijven met AI (2): De Illusie van Kennis: Waarom AI je Dwingt tot Betere Vragen.

  153 De kunst van het schrijven met AI (3): De Illusie van één Slimme AI – Waarom Meerdere Taalmodellen Essentieel kunnen zijn.

  154 De kunst van het schrijven met AI (4): De Illusie dat het Niet Meer Jouw Tekst is: Wat ís jouw Tekst eigenlijk? – Over stijl, eigenaarschap en ethiek.

• Achtergrond: Waarom goede vragen belangrijker zijn dan antwoorden
• Technische verdieping: Hoe leren taalmodellen als ChatGPT, eigenlijk?

Bronnen

• Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A., & Shmitchell, S. (2021). On the Dangers of Stochastic Parrots. ACM

• Achtergrond: Waarom goede vragen belangrijker zijn dan antwoorden

• Technische verdieping: Hoe leren taalmodellen als ChatGPT, eigenlijk?

• Elisa Baas: cursussen, tips en kantklare Prompts voor specifieke doelen