Twello Unplugged: Waarom een succesvol festival stopt – een waarschuwing voor burgerinitiatief

Over onvoorspelbaar bestuur, verschuivende argumenten en de grens van vrijwillig burgerinitiatief

Een succesverhaal met een schrijnend einde

In juni 2025 vond in Twello iets bijzonders plaats: Twello Unplugged, een cultureel festival voor de hele gemeenschap in ‘de Schapenwei’. Lokale cultuur, laagdrempelig, voor iedereen gratis toegankelijk met als doelgroep gezinnen met kinderen en ouderen. Een uniek initiatief met een unieke formule. Ongeveer drieduizend bezoekers kwamen langs op één weekend. Het terrein werd schoon opgeleverd, er was geen schade en ook geen enkele klacht, slechts lovende reacties, ook van de buurtbewoners. Sponsors en vrijwilligers boden zich spontaan aan voor een volgende editie. Er waren meer gegadigden dan er plek was.

Precies het soort burgerinitiatief waarvan bestuurders zeggen dat ze ernaar verlangen: burgers die zich inzetten voor hun gemeenschap, die iets organiseren zonder financieel eigenbelang, die structuur en professionaliteit brengen. Een graadmeter voor maatschappelijke betrokkenheid.

Toch is dit verhaal geen voorbeeld van geslaagd burgerinitiatief. Het is een verhaal over waarom het stopt. En die reden ligt niet bij gebrek aan enthousiasme, draagvlak of capaciteit bij de initiatiefnemers. De reden ligt bij iets fundamentelers: bij de onvoorspelbaarheid en gebrek aan transparantie van het bestuurlijke proces zelf.

De valkuil: enthousiasme op de werkvloer, chaos in het systeem

In het begin verliep alles zoals het zou moeten. De organisatoren kregen op uitvoerend ambtelijk niveau steun, duidelijke voorwaarden en de expliciete boodschap dat er geen problemen zouden komen als aan die voorwaarden werd voldaan. Ze bouwden ook zelf strikte randvoorwaarden in: kleinschaligheid, geluidslimiet, veiligheid, bescherming van kwetsbare zones, bereikbaarheid, evaluatie. Alles werd netjes en professioneel geregeld.

Op basis van die toezeggingen maakten zij in goed vertrouwen kosten en sloten ze contracten met leveranciers en deelnemers. Maar vijf weken voor de start kwam, volledig onverwacht, het bericht: het festival kon niet doorgaan. Bodemverdichting en mogelijke wortelschade werden als argument genoemd. Met keiharde zandgrond en ruim buiten de kruinen van de bomen blijven, leek dit de organisatie geen houdbaar argument. Bij het overleg vervolgens gelijk ook een gemeentelijke jurist aan tafel die beweerde dat ook de aanvraag “ingrijpend gewijzigd” zou zijn. Maar er wás helmaal niets gewijzigd! Ons restte slechts het onbestemde gevoel dat er argumenten gezocht werden.

Na stevige interne druk binnen de gemeente ging het festival uiteindelijk tóch door en het werd het succes dat het verdiende te zijn.

Een evaluatiegesprek als Kafka-roman

Hier had het verhaal kunnen eindigen als voorbeeld van succesvolle probleemoplossing. Maar wat volgde was exemplarisch voor wat er misgaat in de omgang tussen bestuur en burgerinitiatief.

De organisatoren vroegen om een snelle evaluatie mét management aan tafel, juist om herhaling van de ontstane problemen in de toekomst te voorkomen. Dat ‘snel’ werd maanden uitgesteld, “pas na de vakanties”. En management? “Nee, niet gebruikelijk.” Pas via de gemeentesecretaris kwam er alsnog een gesprek met de manager.

Maar in plaats van een constructief gesprek over wat er was gebeurd en hoe het beter kon, kwam er een nieuw argument bij: het Projectplan Schapenweide 2023. Maar ook dit plan bood ruimte voor het kleinschalige initiatief. Tegelijk werd een alternatief terrein geopperd dat echter volgens de organisatoren functioneel geen alternatief kan zijn voor hun doelgroep: veel te zachte grond, niet goed toegankelijk. De argumentatie bleef verschuiven, zonder dat duidelijk werd wat nu eigenlijk de werkelijke bezwaren waren.

Het meest veelzeggende kwam toen de organisatie aanbood om op eigen kosten een onafhankelijk deskundigenonderzoek te laten doen naar de houdbaarheid van de gemeentelijke bezwaren. Dat aanbod werd afgewezen door diezelfde manager. Daarnaast werd er ook niet pro-actief meegedacht vanuit het belang van het (ook door de gemeente zelf bejubelde) evenement.

Op dat moment viel de bodem weg onder het idee dat dit een rationeel, toetsbaar en transparant traject was.

Niet wat, maar hoe: de kern van het probleem

De organisatoren van Twello Unplugged benadrukken dat ze de gemeente echt niet verwijten dat zij natuur wil beschermen. Dat uitgangspunt delen zij natuurlijk volledig. Waar het om draait zijn essentiële bestuurlijke randvoorwaarden die ontbraken:

• Onzorgvuldige (eufemisme) procesvoering: te laat, abrupt, schofferend en met verschuivende grondslagen.
• Gebrek aan transparantie: argumenten die wisselen zonder consistent kader
• Geen onafhankelijke verificatie: het afwijzen van extern onderzoek maakt “feiten” een bestuurlijke stelling in plaats van een toetsbare conclusie
• Onvoldoende maatschappelijke afweging: de toegevoegde waarde voor gemeenschap en toegankelijkheid weegt in de praktijk niet zichtbaar mee
• Het beoogde ‘alternatief’ was een kluitje in het riet, volledig onbruikbaar in de huidige toestand

Dit is geen verhaal over één slecht besluit. Het is een verhaal over een werkwijze waarin je als burgerinitiatief pas achteraf ontdekt dat voorspelbaarheid en redelijkheid, laat staan meedenken, niet gegarandeerd of zelfs maar vanzelfsprekend zijn.

Een landelijk patroon

De ervaringen van Twello Unplugged staan helaas niet op zichzelf. De Nationale Ombudsman onderzocht in 2018 de knelpunten bij burgerinitiatieven en constateerde dat de praktijk voor burgerinitiatief “nog weerbarstig” blijkt, ondanks goede wil aan beide kanten. De ombudsman formuleerde het kernprobleem helder: de overheid zou meer in mogelijkheden moeten denken en niet in regels en drempels.

Het handelingstempo van de overheid wordt als terugkerend knelpunt ervaren, met processen die “eindeloos” duren. Ambtenaren zijn eerst enthousiast en dan maanden niet bereikbaar. Argumenten wisselen zonder duidelijke onderbouwing. En steeds weer blijkt: een initiatiefnemer moet “van goede huizen komen” om een burgerinitiatief tot bloei te brengen.

Onderzoek van de Universiteit Twente en de Universiteit van Amsterdam bevestigt dit beeld. Gemeenten juichen bewonersinitiatieven toe maar worden tegelijkertijd met nieuwe vragen geconfronteerd. De paradox is dat overheden zeggen ruimte te willen bieden, maar de organisatie daar nog niet op is ingericht.

Het meest schrijnende is misschien wel dat burgerinitiatieven vaak taken uitvoeren die in het belang van de overheid zijn, maar voortdurend energie moeten steken in het binnenhalen van onzekere financiering en het navigeren door bureaucratie.

Stadssociologe Vivian Visser beschrijft hoe gemeenten in hun omgevingsvisies alle inwoners neerzetten als actieve, ondernemende burgers die graag bijdragen aan de maatschappij, terwijl de lokale overheid zichzelf afschildert als “incapabel, log en bureaucratisch”. Deze retoriek staat haaks op wat burgers in de praktijk ervaren: een overheid die zegt ruimte te willen geven, maar bij de uitvoering struikelblokken opwerpt.

Senioren zonder onbeperkte reserves

De organisatoren van Twello Unplugged maken een belangrijk punt: zij zijn senioren. Zij hebben niet onbeperkt tijd en energie om telkens opnieuw door een proces heen te moeten dat achteraf onvoorspelbaar blijkt. Dat is geen emotie, maar een rationele afweging: als de bestuurlijke kaders niet de minimale zekerheid en transparantie bieden, wordt vrijwillig burgerinitiatief een onverantwoord risico.

En dat is wat dit verhaal zo pijnlijk maakt. Dit zijn geen mensen die opgeven omdat het moeilijk is. Dit zijn mensen die stoppen omdat het irrationeel is geworden. Omdat je niet kunt plannen als de spelregels halverwege veranderen. Omdat je geen verantwoordelijkheid kunt nemen voor leveranciers en deelnemers als je niet weet waar je aan toe bent.

Een compliment aan de werkvloer, een waarschuwing aan het bestuur

De organisatie benadrukt expliciet dat veel medewerkers op uitvoerend niveau hun werk correct en professioneel deden. Het probleem zit niet bij hen, maar bij het ontbreken van bestuurlijk en managerial eigenaarschap over proces, argumentatie en uitlegbaarheid. Van professioneel handelen heeft de organisatie niets ervaren.

Dat maakt de situatie alleen maar schrijnender. De goede wil is er, op de werkvloer. Maar het systeem laat hen in de steek! En daarmee laat het systeem ook de burgers in de steek die iets willen bijdragen aan hun gemeenschap.
(Ik denk dat dit gedrag de goede professionals binnen een organisatie dusdanig frustreert (angst en drijfzand) dat ‘functie elders’ lonkt. Daarmee brengt ze dus ook de gemeentelijke organisatie zelf schade toe. Een goede organisatie begint tenslotte altijd bij ‘goed management’ en daarvan was in dit geval geen sprake.)

Een publieke oproep: accepteer dit niet als norm

De organisatoren van Twello Unplugged eindigen hun bericht met een dringende oproep aan andere inwoners die een burgerinitiatief overwegen:

• Vraag vroegtijdig om heldere voorwaarden en toetsbare argumenten.
• Spreek over een duidelijk tijdspad waarbinnen besluiten noodzakelijk zijn.
• Vraag om een vaste contactlijn en transparantie over wie beslist en op basis waarvan.
• Laat vooral management hier niet buiten beeld voor het geval dat… Het mag dan ‘niet gebruikelijk’ zijn, maar het is wel een voorwaarde om verrassingen te voorkomen.
• Wees alert wanneer argumenten verschuiven zonder onderbouwing of wanneer onafhankelijke toetsing wordt geweigerd.

Burgerinitiatief is geen gunst. Het is een graadmeter voor bestuurlijke kwaliteit.

Wat nu?

De eerste editie van Twello Unplugged was een groot succes. Het bewees dat er in Twello ruimte is voor laagdrempelige lokale cultuur: dorps, dichtbij en zonder poespas. In 2026 gaat het festival er echter niet komen, want daarvoor is de benodigde voorbereidingstijd inmiddels te kort. De organisatoren zouden dit initiatief wel graag voortgezet zien door anderen die de tijd, energie en bereidheid hebben om zich op dit dossier te storten. Binnen redelijke grenzen werken zij daar graag aan mee want het dorp verdient zo’n uniek festival voor gezinnen en ouderen.

Maar de vraag blijft: hoeveel goede initiatieven sterven een stille dood omdat het bestuurlijke proces te onvoorspelbaar is en publiek mede-eigenaarschap volledig ontbreekt? Hoeveel betrokken burgers haken al voortijdig af omdat het te veel energie kost om te navigeren door verschuivende argumenten en ondoorzichtige besluitvorming of ogenschijnlijke lokale koninkrijkjes?

En belangrijker nog: wanneer gaat de gemeente erkennen dat dit niet de manier is om burgerinitiatief te stimuleren?

Twello Unplugged stopt niet uit boosheid. Het stopt uit onmacht.
En dat is misschien wel het hardste oordeel over hoe ons lokale bestuur omgaat met burgers die iets willen bijdragen.

Wat heeft deze Gemeente nu eigenlijk bereikt?

Los van meningen en mogelijkheden, politiek of macht kunnen we een heel eenvoudige conclusie trekken:

De gemeente heeft door haar handelen bereikt dat enkele enthousiaste inwoners die geheel voor eigen rekening en risico een uitstekend verlopen en door iedereen (ook door die gemeente zelf!) zeer gewaardeerd sociaal verbindend project hebben gerealiseerd, nu gefrustreerd en vol onbegrip de schouders ophalen en zeggen ‘Gemeentebestuur, kijk toch eens in de spiegel of je goed werk hebt geleverd of dat je toch zwaar tekort bent geschoten! Mogen wij burgers het een schande vinden dat dit de kwaliteit is ons bestuur?”

Wat we misten als organisatie:

1. Eén loket + één regisseur
   Niet “iedereen mag meedenken”, maar één ambtelijke eigenaar met kennis en mandaat die integraal coördineert (VTH/veiligheid/communicatie) en knopen organiseert.
2. Heldere spelregels vooraf (niet achteraf)
   Publiceer criteria, eisen, escalatieroutes, en beslistermijnen. Dit past precies bij de Ombudsman-lijn: burgers willen kenbare keuzes, duidelijkheid en meedenken in mogelijkheden. Nationale ombudsman+1
3. Dataminimalisatie in besluiten: feiten, belangen, afweging, motivering
   Bestuursrechtelijk hoort een besluit zorgvuldig voorbereid en deugdelijk gemotiveerd te zijn (relevante feiten/belangen; eerlijke en gedegen motivering). Wetten.overheid.nl
4. Vroege ‘go/no-go’ met echte mandaatdragers
   Geen maanden “praat-voorbereiding” en dan laat in het traject een showstopper. Vroegtijdig toetsen geldende kaders.
5. Participatie als infrastructuur, niet als PR
   Sinds 2025 moeten gemeenten participatie breder verankeren (participatieverordening/beleid; o.a. rond Omgevingswet). Gebruik dat om burgerinitiatieven voorspelbaar te faciliteren, niet om ze te belasten. VNG+2Informatiepunt Leefomgeving+2
6. Transparantie-by-default Leg afspraken, risico’s, en afwegingen (op een evenwichtige manier en rekening houdend met beider belangen, door beiden bevestigd als correct en volledig) vast en deel ze (Woo-vaardig). Transparantie en wederzijds belang erkennen zijn niet “extra”, maar voorkomen precies het wantrouwen en het schuiven in argumenten dat burgerinitiatieven breekt. VNG
7. Professioneel management dat toegankelijk, pro-actief en betrokken acteert met oog voor het belang voor de samenleving, in plaats van een dogmatische houding waar ratio geen rol speelt.

Noot: Ik was bestuurslid (secretaris) en baseer dit alles op eigen waarneming én interne correspondentie/gespreksverslagen. Wie dat wil, kan deze (geanonimiseerd) inzien.

Het is beschamend dat dit traject zo is verlopen en dan heb ik me zeer mild uitgedrukt.

Gelijksoortige signalen en bevestiging van derden maakten voor mij duidelijk dat zwijgen geen optie meer was. Het is tijd voor bestuurlijke heroriëntatie.

Jeroen Teelen, secretaris en mede-initiatiefnemer Twello Unplugged 2025
23 december 2025