75 Triggers voor striktere handhaving scheiding Kerk en Staat?

, ,

Aanleiding:
Ik zie steeds meer filmpjes voorbij komen waarin ‘extremistische predikanten uit binnen- en buitenland’ beweren de waarheid te kennen. Met geschriften in de hand nemen ze andersdenkenden de maat. Deze ‘religieuze Jomanda’s’ hebben ook social media ontdekt en bespelen dus niet meer alleen hun éigen directe omgeving maar ook óns hele land. Daarnaast begint ook de Islam (momenteel 5% van onze bevolking en groeiend) terrein te winnen. Die jeugd meent, geheel onafhankelijk, zélf voor de Islam te hebben gekozen en begrijpt niet dat jij andere keuzes maakt (ik heb er een aantal gesproken). “Als je de Koran gelezen hebt kún je toch geen andere keuze maken?”, is hun stellige overtuiging… En ja, ook binnen die groepering vindt men natuurlijk extremisten.

Deze ontwikkelingen, versterkt dus door de nieuwe media en de massamigratie, baren mij zorgen als het gaat om de toekomst van onze democratie. Mijn oorspronkelijke insteek dat ieder z’n ding mag doen zolang ik er geen last van heb, lijkt nu een zeer naïeve. Moet er in ons land geen politieke heroverweging plaatsvinden over ons standpunt ten aanzien van de kaders bij deze ontwikkeling? Wat kan wel en wat kan niet? Waar moet de invloed van religie ophouden en waarom en hoe gaan we dat in ons land gestalte geven?

Het feit dat er steeds meer mensen van divergerende overtuiging
dichter op elkaar zitten in Nederland, leidt (zeker!)
tot toenemend ‘wederzijds profileren en de maat nemen’.
Dat op zich, lijkt me al voldoende aanleiding om er als overheid opnieuw serieus naar te kijken.


Scheiding Kerk en Staat:

Het antwoord op de vraag wat we er aan moeten doen bestaat al vele eeuwen en heet ‘Scheiding van Kerk en Staat‘. Samengevat: De Staat bemoeit zich niet met de kerk en andersom en dat alles natuurlijk wel binnen de kaders van de wet. Zo heeft religie bijvoorbeeld geen invloed op wetgeving.
De scheiding van kerk en staat wordt beschouwd als een voorwaarde voor een democratische samenleving waarin de vrijheid van religie, gelijkheid, bescherming tegen religieuze overmacht en conflicten, politieke stabiliteit en pluralisme zijn geborgd.

Deze scheiding kun je al of niet ‘strikt’ doorvoeren.
In Frankrijk wordt bijvoorbeeld al sinds 1905 een zeer strikte scheiding gehanteerd (Secularisme). Ook de lokale overheden dienen er daar op toe te zien dat de publieke sector vrij is van religie. Ter illustratie even wat verschillen op dit vlak, met de situatie in Nederland:

  • Geen religieuze uitingen bij overheidsfunctionarissen.
  • Geen openingsgebed bij gemeenteraden.
  • Geen religieuze uitingen (kleding, afbeeldingen e.d.) op scholen.
  • Geen religieuze leerstof maar vakken als ethiek en filosofie.
  • Geen religieuze leiders in overheidsdienst (wij hebben dat wel in Caribisch Nederland).
  • Geen subsidiëring van religieuze omroepen.
  • Geen aanhef als “bij de gratie Gods”.
  • Geen uiting op de muntstukken als “God zij met ons”.
  • Geen keuze om de waarheid te spreken op grond van de eed “Zo waarlijk helpe mij God almachtig” ofwel de belofte “Dat verklaar en beloof ik”.

In Nederland houdt de staat zich dus niet afzijdig van religie of religieuze uitingen. Dit heeft te maken met het feit dat de Nederlandse houding niet zozeer gericht is op een strikte scheiding tussen kerk en staat, maar meer op de gelijke behandeling van godsdiensten. De Nederlandse benadering pleit ervoor dat de overheid, áls zij optreedt ten aanzien van religieuze gemeenschappen, zij dit in gelijke gevallen ook op gelijke (neutrale) wijze doet. Die ‘neutraliteit’ kan op drie manieren worden ingevuld, te weten; inclusief (in het publieke domein mag religie een rol spelen), exclusief (in het publieke domein mag religie geen rol spelen) en compenserend (een religie die achtergesteld wordt, krijgt een compenserende behandeling ten opzichte van de andere religies). Onze Nederlandse overheid koos voor het eerste, een z.g. “inclusieve neutraliteit” (notitie brede maatschappelijke heroverweging 2020). Daar is natuurlijk best wat voor te zeggen en afhankelijk van die formulering kun je het een krachtig (b.v. vanuit democratisch oogpunt) of juist een zwak (b.v. vanuit strikte functionele duidelijkheid) uitgangspunt vinden.

Het toestaan van het dragen van religieuze uitingen in uitvoerende functies
geeft bijvoorbeeld de aanhangers van het vliegend spaghetti monster (Pastafarians)
ook het recht om een vergiet op hun hoofd dragen tijdens hun werk.
En nee, dat is geen grap!

Even terugkomend op die ‘notitie brede maatschappelijke heroverweging 2020’. Als je in dat stuk de woorden ‘het belang van participatie’ vervangt door; ‘het belang van veiligheid en gelijke behandeling’ (grootheden van vergelijkbare waarde), dan wordt het ineens een heel ander verhaal! Dat zegt iets over de ‘kleur’ van de notitie op voorhand en dat zou niet het geval moeten zijn. Ze voelt niet als een puur rationele afweging, maar dit terzijde…

Enkele rationele afwegingen als tegenwicht hierop waarbij ik gelijk religie vervang door levensbeschouwing omdat dit eigenlijk het hele spectrum dekt buiten de rationaliteit:

  • Hoe pluriformer de samenleving, hoe groter de noodzaak van een ‘onpartijdige’ overheid en overheidsfunctionaris. Overheidstaken mengen met levensbeschouwelijke overtuigingen leidt niet tot respect maar eerder tot polarisatie en spanningen.
  • Alle kou is op voorhand uit de lucht als iedereen weet dat geen enkele overtuiging het overheidshandelen of overheidsoordelen beïnvloedt.
  • Religie en Ratio hebben onderscheidende fundamenten die elkaar niet altijd verdragen (trek het vergelijk met wetenschap en religie en denk aan de brandstapel en de platte aarde). Ze dienen niet hetzelfde doel en dat kan strijdige belangen opleveren. Overheidsdienaren dienen dus ook geen religieuze kenmerken te voeren. De trigger om bijvoorbeeld wel of niet de bon uit te schrijven, of je af te zetten tegen… kan worden veroorzaakt of aangewakkerd door een religieuze uiting van de ander.

Zouden we het verstandig achten om rechters of raadsleden een keppeltje of vergiet (Pastafarians) te laten dragen?
En waarom zou dit verstandiger zijn dan, het juist om die reden (wereldwijd) ingevoerde,
uniform (eenvormig ofwel gelijk) kleden van deze ambtsdragers?

  • Door enkel te kiezen voor een rationele dimensie in de overheid is de neutraliteit en gelijkheid van alle burgers gewaarborgd, ongeacht hun peersoonlijke levensbeschouwelijke overtuigingen. Zo kunnen we veel discussies en onduidelijkheden voorkomen.
  • Een puur seculiere insteek voorkomt per definitie dat een bepaalde levensbeschouwing bevoordeeld kán worden boven andere, wat in lijn is met de principes van rechtvaardigheid en democratie. Daardoor zal het bijdragen aan een meer pluralistische en tolerante samenleving en bevordert het de inclusiviteit en diversiteit.

Ik vind de huidige benadering van onze overheid ten aanzien van dit onderwerp dus niet handig en acht haar op termijn ook steeds moeilijker houdbaar. Ik denk dat u, als u een eerlijke afweging wilt maken over uw eigen stellingname hieromtrent, een antwoord zou moeten geven op de simpele vraag:

“Als u nú zou mogen kiezen,
zou u dan kiezen voor een overheid met ook een religieuze dimensie
of juist voor enkel een rationele dimensie?”

Het benoemen van het streven naar een seculier overheidsapparaat door onze overheid zou al een goede eerste stap zijn. Het bevestigt haar visie op de seculiere rol en schept duidelijkheid naar alle groeperingen. Wacht dus niet tot de problemen zich manifesteren of zelfs escaleren, maar maak nu proactief beleid om de scheiding van kerk en staat te versterken.
Misschien ben ik er inmiddels extra gevoelig voor, maar ik merk door de aanwas in uitingen via de nieuwe media, dat ik het niet alleen ergerlijk, maar zelfs gevaarlijk vind als dergelijke denkbeelden c.q. overtuigingen in Nederland te veel voet aan de grond krijgen.

 

Jeroen Teelen

25 oktober 2023

2 antwoorden
  1. Jeroen
    Jeroen zegt:

    Hoi Paul,
    50 jaren te laat is helemaal waar, maar toen was ik hier nog niet mee bezig! Wat ik moeilijk vind is dat er altijd vanuit de achteruitkijkspiegel beleid wordt gemaakt (kamerstuk uit 2004!) en niet vanuit een visie (áls er al beleid wordt gemaakt). Wat betreft de wederzijdse maat heb ik 2019 een blogje gemaakt: Einde van de Politieke partijen?. Bekvechten om een komma, partijbelangen voor ratio, ik kan er helemaal niets meer mee. Tijd voor een grondige bezem lijkt me… We gaan het zien… N.B. De oude Grieken zijn (voor zover bekend) al begonnen met het scheiden van de macht dus het is inderdaad niets nieuws, maar ik denk dat het verstandig is om als land explicieter te zijn dan we nu doen. Dat levert meer duidelijkheid vooraf naar instromers en minder discussies achteraf. Ook de lokale geloofs-extremisten (zo noem ik de religieuze leiders in de Biblebelt maar even voor het gemak) vind ik een bedreiging (vooral voor die lokale gemeenschappen zélf natuurlijk, want het zijn dictatortjes met de bijbel in de hand). Zij zetten ook aan tot gedrag dat we niet moeten tolereren (geweld tegen homo’s etc..). Duidelijkheid (meer expliciet) omtrent ons fundament lijkt me daarom zeer gewenst en… hoe eerder hoe beter… Maar ja, wie ben ik…
    Groetjes,
    Jeroen

  2. pm lemmerman
    pm lemmerman zegt:

    hoi joentje . De bedoeling wae een totaalscheiding maar wat betekent dit in de praktijk; bij punt 4 wil je geen godsdienstige uitingen in ambtenarenapparaat; dus geen keppeltjes bij mannen, geen hoofddoeken, geen kettinkjes met een kruis.je etc. Krijg dat er maar eens door; rechts zou er van smullen , links faliekant tegen. Hoe reageert Denk,
    Sgp?. Hoe handhaaf je dat?Het gaat dus hier al compleet mis en
    Ik heb met belangstelling je nieuwe site gelezen en ik wil er wel iets over zeggen.
    1. De scheiding is uitgedokterd door de filosofen van de Verlichting, voorloper van der franse revolutie en de decreten van ( ik dacht ) commune de paris, Al met al een grote stap naar meer macht voor deer zijn al zoveel discussie over geweest, allemaal verloren tijd. ..
    2. We kunnen niet stellen dat de immigratie gelukt is; tuurlijk, het zou een verrijking zijn, ( is het vaak ook ) maar er zijn ook grote mislukkingen; a.de criminaliteit ( links schiet hierover direct in de kramp) b. terrorisme uit de islamitische hoek, (wees niet bang ik bedoel dat niet dat de hele islam enz,) c. nederlanders snappen niet waarom ze grotendeels op Erdogan blijven stemmen ( je zegt zelf al dat d, Nederlanders hebben niets met het achterstellen van vrouwen. Afijn de strekking is dat er flink wat tegenstellingen zijn. .In mijn ogen is dat niet de diversiteit die eigenlijk bedoeld wordt. Tel dat ze allemaal op een partij stemmen, speciaal voor de mensen met Turkse achtergrond;; ze zouden meer dan 22 zetels kunnen halen en een flinke stem hebben in de nationale politiek.Samenvattend; ik denk dat je artikel zo,n 50 jaar te laat komt; we hadden dan de dingen veel beter kunnen regelen; Maar ja we hebben het hier over Nederlandse politici; debatten zijn er niet meer, alleen het elkaar toesmijten van partijprogramma,s elkaar de maat nemen en we gaan steeds meert de Amerikaanse politiek achterna; rechts tegen links ( en dat is knap want er zijn meer dan 20 partijen, zo eindigik toch nog positief

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.