78 De invloed van religie op de maatschappij: een verkenning (deel 3/4 Acceptatie en Discussie)

, ,

Deel 1: Bewustwording en Relativering
Deel 2: Religie, Ratio, Maatschappelijke Pijnpunten
Deel 3: Acceptatie en Discussie
Deel 4: Mijn persoonlijke Conclusies (voor wat ze waard zijn natuurlijk)
Deel 5: Epiloog: Hoe te veranderen?

 

c). Acceptatie en discussie
Niet beseffen dat eerder (blog 2/4) genoemde pijnpunten regelrechte miskenningen zijn van rationaliteit maar intussen wel respect eisen voor gelovigen, is oprecht erg eenzijdig gesteld en daarom écht te veel gevraagd. Dat niet iedereen dit alles zomaar accepteert ligt dus zeer voor de hand want de impact op onze (brede) samenleving (100%) is groot. Het algemeen belang vraagt om een evenwichtige (goed beargumenteerde verifieerbare) democratische reactie op situaties en niet om een religieuze (alle religies bij elkaar is 44%). Ondertussen maakt ook de streng gelovige trouwens primair rationele afwegingen in alle normale dagelijkse situaties. Zodra het echter om ‘geloof’ of ‘God’ gaat, vervallen bij hen ineens deze voorwaarden en worden de ‘spelregels’ bepaald door religie en dát stuit andersdenkenden tegen de borst. Het wordt als een soort (on?)gewenste schizofrenie ervaren (Frank Linde). Sam Harris (neurowetenschapper, theoloog en filosoof) in een lezing voor de Joodse gemeenschap over de rol van religie in de huidige maatschappij (zeer de moeite waard!).

Het bekeerde dominee-echtpaar uit de Biblebelt…
Ik was enkele jaren lid van een seculiere discussiegroep “De Vrijdenkers”, waar allerlei thema’s voorbij kwamen maar soms natuurlijk ook religie en de impact op de maatschappij. Achter mij zat een keurig echtpaar uit een naburige stad en zodra het over iets met religie ging werden ze opvallend betrokken bij de discussie. Er waren vele atheïsten bij en men wist dat ik uitdrukkelijk agnost was. Omdat het echtpaar zich heel negatief uitliet over religie en religieuze groeperingen heb ik ze in de pauze gevraagd wat daarvan de oorzaak was. Het antwoord was zeer verrassend en voelde heel dubbel. “Wij waren een dominee-echtpaar en komen van de Veluwe. Onlangs kwamen we er pas achter dat de kerk ons van jongs af aan geestelijk heeft verminkt en bedrogen. Onze ogen gingen pas open nadat we in een andere omgeving terecht kwamen. We willen niets meer met religie te maken hebben!” Dat verklaarde natuurlijk alles. Je zult als ouders een dergelijk verwijt van je kinderen krijgen… Knap dat ze zich zo ontworsteld hadden, maar triest dat hen dit  is aangedaan en dat niemand er verder aanstoot aan neemt!

Je wilt de ander begrijpen:
Natuurlijk ben je als buitenstaander nieuwsgierig en wil je de oorzaken begrijpen van gedrag. Je probeert als het ware de mens achter die keuzes te snappen om begrip op te kunnen opbrengen. Primaire voorwaarde is dan dat er een redelijk gesprek mogelijk is en dat je de argumenten tenminste kunt begrijpen. Dan wil je dus geen Biblebelt-Jomanda’s horen die slechts hun gelijk uitkramen, maar evenwichtige gesprekspartners en dan wordt het al heel moeilijk want juist die zeker wetende Jomanda’s (Theïst en A-Theïst) hebben een sterke positie. Zij bevuilen de media met hun gelijk en staan redelijk overleg in de weg.  Het zijn bepaalde types. Ik ben geen gedragsanalist maar ik kan inmiddels aan beide kanten wel een paar kenmerken benoemen… Voor wie dit herkent…

De ‘zekerwetende predikant‘ getuigt vooral van:

  1. Extreme toewijding: Kennis van de letterlijke teksten van geschriften met liefst ook nog persoonlijke interpretaties, de plicht voelen om leerstellingen te verdedigen en naleving af te dwingen (dus altijd bezig om te vertellen hoe de anderen moeten leven en weet altijd een antwoord uit de Bijbel/Koran),
  2. Autoritair: Overtuigd van eigen gelijk en relativeren van eigen overtuiging niet mogelijk (geen ruimte voor nuances dus intolerant).
  3. Angst voor afvalligheid: Afwijken is een zonde.
  4. Doemdenkend, angst voor de slechte invloed van buitenaf (beschermen van het eigen gedachtegoed door b.v. geen TV of andere media want wereldse info komt van Satan), de wereld buiten de gemeenschap is slecht.
  5. Extremistisch: Hij kan bereid zijn om extreme maatregelen te nemen of geweld goed te keuren om zijn doelen te bereiken, zonder rekening te houden met de gevolgen of schade die dit kan veroorzaken.
  6. Macht en controle: Manipulatief, ieder ongemak wordt met de Bijbel in de hand weggewuifd en ieder gemak wordt met de Bijbel in de hand goedgepraat. Lokale hoofdrol in de gemeenschap. Sociale druk en groepsdynamiek (hoe strenger in de leer hoe beter en dichter bij God).

De ‘zekerwetende A-Theïst’ getuigt vooral van:

  1. Zeer sterke overtuiging: Vastberaden “Er bestaat geen God”.
  2. Toewijding. De plicht voelen om het fundament van religie ter discussie te stellen en uitwassen publiekelijk aan te vechten.
  3. Rationeel wetenschappelijk denken (altijd nieuwsgierig naar nieuwe argumenten om religie onderuit te halen, onderzoekend waar religie faalt, falsificatie belang van stellingen), vragen altijd bewijzen voor de claims van religieuzen.
  4. Vaak diepgaande kennis van religie(s)! Door nieuwsgierigheid gedreven interesse in de beweegredenen van religieuzen.
  5. Kritische, maar vooral sceptische houding. Eigen claims worden niet echt wetenschappelijk (waterdicht) onderbouwd, maar op aannemelijkheid.
  6. Zelfverzekerd zonder angst voor kritiek. Dit is in een rationele wereld ook niet nodig want daar regeert de kennis en aannemelijkheid van de redenering.
  7. Meestal respectvol maar altijd alleen rationeel discussiërend over de religieuze uitgangspunten.

Van belang bij de voorgaande profielen is niet zozeer of de betreffende persoon zélf zich hierin herkent, maar of de omgeving dit etiket op de betrokkene plakt. In dat geval moet de omgeving namelijk waken om niet het slachtoffer van zo’n profiel te worden. Dit vereist wat ruggengraat, maar het loont de moeite volgens het dominee-echtpaar.

 

2.    Respecteren van iemands religieuze opvatting(?):

  1. Waarom respect? Opvallend is dat onze maatschappij niet alleen doordrenkt is met religie maar ook met terughoudendheid ten aanzien van discussies over geloof. Onder het mom van ‘‘respecteer de overtuiging van de ander!’ en ‘We moeten toch tolerant zijn?)’ wordt door anders-denkenden veelvuldig ‘op de tong gebeten’. Bij vragen van buitenstaanders over specifieke situaties geldt bijna altijd “Dat is ons geloof… of dat zegt de Bijbel…, Verder geen commentaar… “Het gesprek bij de “waarom-vraag” wordt niet gevoerd en de discussie wordt ontweken… Dat zijn ergernissen, van Agnosten en Atheïsten, maar ook van de gewone burger die wil weten welke argumenten tot een situatie hebben geleid, zoals journalisten. Dit druist in tegen het gevoel van redelijkheid.
  2. Redelijkheid? Voor een gezonde samenleving dient die discussie juist wél plaats te vinden, want die is het begin van  heroverweging van standpunten aan beide kanten. Daarmee wordt de scherpte van stellingnames afgevlakt en ontstaat er meestal meer nuance. Stellingen moeten toch enige rationele argumentatie kennen om begrepen en gedragen te kunnen worden door anderen.
  3. Een voorbeeld: Een Minister-president die slechts in Poseidon gelooft en de Westerschelde-dam niet onderhoudt maar adviseert om tot Poseidon, de God van de zee, te bidden, want die gaat daar over (naar analogie met Sam Harris, een heel verhelderend filmpje!) neem je niet serieus. “Dan schiet je in de lach en zegt: Die persoon hoort niet op die positie”. N.B. De bewering dat Poseidon bestaat is voor ongelovigen net zo onzeker als de bewering dat er een andere God bestaat. Er is in de geschiedenis nooit een bewijsstuk geleverd dat bijvoorbeeld Poseidon niét bestaat en een andere God wél.
  4. Geen goed voorbeeld? Zo’n gekke gedachte is die Poseidon-metafoor overigens niet want uit onderzoek blijkt dat de discussie over klimaat meer gehoor vindt bij niet gelovigen dan bij gelovigen omdat zij menen dat God de problemen wel zal oplossen… Dat dit laatste niet is gebaseerd op overtuigende ervaringen zal niemand verwonderen, maar dat blijven we intussen wel gewoon beweren?
  5. Hoe moet ons landelijke bestuur nu reageren? Alleen al deze bewustwording pleit voor het meer strikt scheiden van kerk en staat (in navolging op Frankrijk). Je gooit het lot van een hele gemeenschap niet in handen van dit soort denkbeelden… Stel dat ie achteraf ongelijk blijkt te hebben (Blog 1 Bewustwording)? Ik begrijp dit soort stellingnames niet. Laat de ratio bij de onderwerpen die dit vergen en laat het niet besmetten door een religieuze overtuiging.
  6. En wat wordt onze kinderen voorgehouden? Strak in de leer onderwijs. Een opgroeiend kind is toch meer gediend bij het in kaart brengen van die diversiteit en het toelichten van de standpunt-verschillen, dan bij verdere verzuiling (dus vooral géén overzicht maar indoctrinatie van één overtuiging) door eigen scholen. Kerken: Bijzonder onderwijs is dus een beperking die je een ontwikkelend kind oplegt in plaats van een verrijking! Hetzelfde geldt ook voor het onthouden van ‘evolutie’. Je beschermt je kind hiermee niet  maar maakt het juist kwetsbaar omdat de mening van een meerderheid in de wereld niet aan bod komt! Het is bewust onwetend houden, maar al wel vast het religieuze verweer aanbrengen. Een niet goed te praten insteek!

3.   De orthodoxe predikanten vormen eveneens een bron van disrespect voor buitenstaanders omdat zij anders- of ongelovigen veroordelen en zelf geen enkele nuance in hun denken wensen aan te brengen. Leden van hun kerk worden door hun woorden aangezet tot het extreem gedrag (geestelijke en lichamelijke mishandeling). Een slimme kerkganger heeft dit heus wel door, maar voelt de druk om zich vooral hierover niet te uiten of kritische vragen te stellen. Het brood van de bakker kon dan zo maar eens ‘op’ zijn, want hoe strenger in de leer hoe beter…? Ik heb een paar linkjes (er zijn er zeer vele) naar dit soort grote ego’s (en die zijn er in ieder kamp natuurlijk) opgenomen. “Religie versus evolutie (deze man pretendeert deskundig te zijn, maar is dat zeker niet. Hij heeft maar één doel: Misbruiken van wetenschap om zijn visie te ondersteunen. Hij vertelt slechts wat in zijn straatje past om het gehoor te overtuigen en trekt geen wetenschappelijk verantwoorde conclusies. Intussen gebruikt hij natuurlijk wél zelf dagelijks alle wetenschappelijke vindingen (de geluidsinstallatie in de kerk, de camera, navigatie, vliegen, auto, radio, medisch en noem maar op. Dit is een mooi voorbeeld van de invloed van een dominee op niet-wetenschappers, wat natuurlijk de meerderheid van de mensheid is. Mensen op het verkeerde been zetten voor eigen gewin. Waarom krijgt dit soort onzin een podium? Omdat de mensen het graag willen geloven, maar niet omdat het waar is! Nog een paar… “Homoseksualiteit is een zonde“. of de meer relativerende kant “Waarom hebben gelovigen vaak een probleem met homoseksualiteit?“,  “Heeft bidden tot God zin?”, “God bestaat niet en dat hoef ik niet aan te tonen“, “Ik kan bewijzen dat God wel bestaat“, “het doden van de ongelovigen“, “homo“, Rini van Reenen, een extremistische dominee in Oldenbroek (Biblebelt) en vertaler/ondertekenaar van de Nashville verklaring, zegt zelfs medelijden te hebben met homo’s… hij vindt ze zielig! Hoe dóm en tegelijk arrogant! Dit soort ‘predikanten’ zetten aan tot discriminatie. In gesprek vertellen ze natuurlijk dat ze slechts melden wat de Bijbel hierover zegt, (dus weer eens niet zélf verantwoordelijk zijn!) maar het geestelijk vervormen van de lokale gemeenschap en het daar uit voortvloeiende geweld wordt door hen zelfs niet publiekelijk veroordeeld (mishandeling van homo’s door gelovige jongeren). De verantwoordelijkheid van kerkelijk leiders reikt nu tot de (lokale) geloofsgemeenschap maar de effecten daarbuiten worden hen niet toegerekend. Moeten we hier niet wat mee?
Ook de meer genuanceerde geloofsgemeenschappen en hun voorgangers hebben de behoefte zich te onderscheiden van andersdenkenden, zieltjes te winnen en de overtuiging te delen dat zij zelf de juiste keuzes maken. Zelfs voor hen zou deze spiegel dus eveneens goed passen want het resulteert allemaal in het uiten van ‘beter menen te weten’ naar anderen toe met de oordelen die daar dan bij horen. Dit gebeurt dagelijks en op vele manieren en stuit anders-denkenden dus tegen de borst. Dat lokt reacties uit. De maat nemen is niet alleen dom, maar ook maatschappelijk onacceptabel!

 

Deel 4: Mijn persoonlijke Conclusies (voor wat ze waard zijn natuurlijk)

Jeroen Teelen

29 december 2023

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.