78 De invloed van religie op de maatschappij: een verkenning (deel 3/4 Acceptatie en Discussie)

, ,

Deel 1: Bewustwording en Relativering
Deel 2: Religie, Ratio, Maatschappelijke Pijnpunten
Deel 3: Acceptatie en Discussie
Deel 4: Mijn persoonlijke conclusies (voor wat ze waard zijn natuurlijk)
Deel 5: Epiloog: Hoe te veranderen?

De invloed van religie op de maatschappij Deel 3:

Acceptatie en Discussie

 

Het ‘bekeerde’ dominee-echtpaar uit de Biblebelt…

Ik was enkele jaren lid van een seculiere discussiegroep “De Vrijdenkers”, waar allerlei thema’s voorbij kwamen, dus soms ook onderwerpen over religie en/of haar impact op de maatschappij. Achter mij zat een keurig echtpaar uit een naburige stad en zodra het een religieus tintje had, werden ze opvallend betrokken bij de discussie. Omdat het echtpaar zich heel negatief uitliet over religie en religieuze groeperingen, heb ik in de pauze gevraagd wat daarvan de oorzaak was. Het antwoord was zeer verrassend en voelde heel dubbel. “Wij waren een dominee-echtpaar en komen van de Veluwe. Pas onlangs kwamen we er achter dat de kerk ons van jongs af aan geestelijk heeft verminkt en bedrogen. Onze ogen gingen open nadat we in een andere omgeving terecht waren gekomen. We willen niets meer met religie te maken hebben!”

Dat verklaarde natuurlijk alles. Je zult als ouders een dergelijk verwijt van je kinderen krijgen… Knap dat ze zich zo ontworsteld hebben natuurlijk, maar triest dat hen dit is aangedaan en dat niemand er verder aanstoot aan neemt! Het geeft ook aan dat ‘ontsnappen uit zo’n lokale dictatuur’ niet eenvoudig is en eigenlijk alleen écht goed lukt als je fysiek ook verhuist naar een andere omgeving. Dat is triest, want blijkbaar kreeg je in je oude en vertrouwde omgeving dus (bewust) onvoldoende geestelijke ruimte om je breder te oriënteren! Dat ‘bewust’ plaatst de religieus, maar ook de bestuurlijk verantwoordelijken in die Bible-Bubbels, terecht in een zeer discutabel perspectief.

Ik plaats dit voorbeeld hier natuurlijk niet zonder reden. Acceptatie en discussie omtrent religie en haar uitwassen kan gaan over het (relatief onschuldige) luiden van een kerkklok tot extremiteiten zoals dit echtpaar heeft ondervonden.
Het is een breed spectrum aan facetten, waarmee religie een stempel drukt op de rest van de maatschappij. Niet iedereen is mondig genoeg of heeft de energie  en sociale context om hier tegenwicht aan te bieden. Daarnaast heeft iedereen nog de eigen grenzen en inzichten. Complex dus, maar misschien kunnen we er toch nog wat concreter op reageren…

  1. Acceptatie:
    Er is geen vaststaand kader voor het wel of niet accepteren van uitingen van anderen omdat dit afhankelijk is van verschillende factoren, zoals persoonlijke normen en waarden, individuele grenzen, culturele achtergrond en de specifieke situatie. Om dichter tot elkaar te komen is breder informeren en discussiëren meestal een goede stap, maar dan dient dat wel met een open geest en op basis van gelijkheid te gebeuren. Trouwens, zelfs dan zal het niet altijd helpen als het spirituele of rationele fundament verschilt, zie Dick Wursten (Theoloog, België).

    1. Eigen gevoelens en behoeften:
      Waar en waarom ervaar je problemen en waar niet? Waarover kun je van gedachten wisselen met de ander en waarover niet? Waar liggen jouw grenzen en waarom? Niet iedereen kan dit allemaal even goed natuurlijk, vandaar dat we ook mogen eisen dat de ander zich dit realiseert en zich redelijk gedraagt maar andersdenkenden toe. Dat noemen we ‘fatsoen’.
    2. Fatsoen en Redelijkheid:
      Redelijkheid betekent ‘met rede’ en dus moet je je gedrag naar de ander in ieder geval kunnen verantwoorden. Daar moet je met open vizier moeite voor doen en dat mag de ander ook van je verwachten.
    3. Andersdenkenden:
      Het spreekt voor zich dat je moet accepteren dat anderen hun eigen mening en gevoelens hebben en dat zij anders mogen denken en andere keuzes mogen maken dan jij. Je mag verwachten dat ze alle moeite zullen doen om jou hiermee niet te belasten.
  2. Wat je niét hoeft te accepteren?
    Het is belangrijk om grenzen te stellen en voor jezelf op te komen wanneer anderen over deze grenzen heen gaan. Dat geldt als burger in het algemeen, maar natuurlijk ook als lid van een groepering indien een voorganger of bestuurder die grenzen overschrijdt. Niemand hoeft fysieke of emotionele mishandeling te accepteren, zoals:

    1. Onbeschoft gedrag, respectloosheid, discriminerend handelen, manipulatief gedrag of misbruik.
      Vrouwen behandelen als minderwaardig.
      Belediging vanwege huidskleur of afkomst.
    2. Maatschappelijk ongepaste opmerkingen naar anderen zoals tegen homoseksuelen zeggen dat ze geen sex mogen hebben, zielig, ziek of zondig zijn, of niet welkom zijn in de gemeenschap. Ook geen discriminerende opmerkingen maken over mensen met een andere mening (een andere religie of ongelovigen).
    3. Jezelf verheffen boven de andersdenkenden, want “Wij hebben het ware geloof” of zeggen dat je voor de anders- of ongelovige zult bidden.
    4. Standpunten niet rationeel willen verdedigen.
      “Omdat ik dat geloof” kan dus wel als verklaring gelden, maar géén argument zijn in discussies buiten die gemeenschap!
    5. Dat ze jou vanuit hún perspectief, de regels voorschrijven.Het niet beseffen dat deze pijnpunten regelrechte miskenningen zijn van redelijkheid maar intussen wel respect blijven eisen van die ander voor jouw overtuiging is wel heel erg onrechtvaardig…
  3. Wederzijds begrip?
    Natuurlijk ben je als buitenstaander nieuwsgierig en wil je de oorzaken begrijpen van het gedrag en de keuzes van anderen. Je probeert als het ware de mens achter keuzes te snappen om zo begrip op te kunnen opbrengen. Een basis voor het gedogen van dit gedrag. Een gesprek met de ‘Biblebelt-Jomanda’s’ is echter niet zo zinvol omdat ze de ratio juist als bedreiging zien van hun eigen ideologie. Zij zijn (oprecht?) overtuigd van hun eigen gelijk en vinden hun afwegingen dus ook heel normaal. Afwijkende inzichten zijn in hun ogen altijd  ‘de mindere kwaliteit’. Een rationele opmerking wordt onmiddellijk gepareerd met de Bijbel, Koran of anderszins. Misschien moeten we dat dus ook maar niet proberen.Anderzijds kun je ook concluderen dat het deel uitmaken van zo’n gemeenschap de eigen denkkaders en nieuwsgierigheid heel erg beïnvloedt. Die mensen zijn ook zélf de dupe van hun situatie, ook al zien ze dat zelf niet altijd zo. Het is óns perspectief op een andere wereld met andere normen en waarden en een andere cultuur. Zelfs die orthodoxe voorgangers zijn niet meer dan een vervolg op hun eigen begingsituatie. Zij lopen in de pas met het lokale verwachtingspatroon, gebaseerd op de lokale historie. Ik zie het als een cultureel eiland in de gemiddelde Nederlandse samenleving. Problemen ontstaan voornamelijk als ze buitenstaanders toestaan in hun eigen omgeving of als ze uit hun lokale situatie treden, zoals het dominee echtpaar. Daarnaast zijn er nog de mensen die zich (meestal door wetenschap) breder oriënteren en hun eigen cultuur daardoor ter discussie durven stellen. Dat is zeer bedreigend en daardoor staat ook de wetenschap er in een slecht daglicht. Het is dus heel begrijpelijk dat de ‘Bible-belt Jomanda’s’ hun omgeving liefst inrichten met eigen volk (discriminatie in het wervingsbeleid voor functies op scholen vinden ze daarom heel belangrijk) en de invloeden van buiten proberen te beperken (vervloekte media). De moderne wereld is zeer bedreigend voor deze groepen.
  4. Discussie:
    De discussies moeten worden gevoerd vanuit een breed, gezamenlijk, maatschappelijk belang. 

    1. Het algemene belang vraagt om een evenwichtige (degelijk en verifieerbaar beargumenteerd) democratische inrichting van de maatschappij en dito reacties op situaties om te voorkomen dat we afglijden naar een Theïstische of Atheïstische dictatuur. Sam Harris (neurowetenschapper, theoloog en filosoof) in een lezing voor de Joodse gemeenschap over de rol van religie in de huidige maatschappij (zeer de moeite waard!).
    2. Respecteren voor iemands religieuze opvatting? Opvallend is dat onze maatschappij doordrenkt is met terughoudendheid ten aanzien van discussies over geloof. Onder het mom van “respecteer de overtuiging van de ander!” en “We moeten tolerant zijn” wordt door anders-denkenden veelvuldig op de tong gebeten. “Dat is ons geloof” of “Dat zegt de Bijbel, verder geen commentaar…” Het gesprek bij de “waarom-vraag” wordt dus niet gevoerd, discussies worden ontweken. Dat zijn ergernissen, van Agnosten en Atheïsten, maar ook van de gewone burger die wil weten welke argumenten tot een situatie hebben geleid, zoals journalisten. Deze houding druist in tegen elk gevoel van redelijkheid. Zo verdien je geen respect. Je verdient hooguit te4 worden gedoogd! 
    3. Redelijkheid? Voor een gezonde samenleving dient die discussie juist wél plaats te vinden, want dat is het begin van heroverweging van standpunten aan beide kanten. Daarmee ontstaat er meestal meer nuance. Stellingen moeten toch enige rationele argumentatie kennen om begrepen en gedragen te kunnen worden door anderen.
      Een voorbeeld: Een Minister-president die slechts in Poseidon (de God van de zee) gelooft en de Westerschelde-dam niet onderhoudt maar adviseert om tot Poseidon te bidden, (naar analogie met Sam Harris, een heel verhelderend filmpje!) neem je niet serieus. “Dan schiet je in de lach en zegt: Die persoon hoort niet op die positie”. De bewering dat Poseidon bestaat is echter, rationeel gezien, net zo onzeker als de bewering dat er een andere God bestaat. Er is in de geschiedenis nooit een bewijsstuk geleverd dat bijvoorbeeld Poseidon niét bestaat en een andere God wél.
      Geen goed voorbeeld? Zo’n gekke gedachte is die Poseidon-metafoor niet want uit onderzoek blijkt dat de discussie over klimaat (mondiaal!) ook nu, meer gehoor vindt bij niet gelovigen dan bij gelovigen omdat zij menen dat God die problemen wel zal oplossen…
    4. Hoe moet ons landelijke bestuur reageren? Alleen al deze bewustwording pleit voor het meer strikt scheiden van kerk en staat (in navolging op Frankrijk). Je legt het lot van een hele gemeenschap niet in handen van een religieuze aanname want daarmee maak je de andersdenkende meerderheid ondergeschikt aan één denkbeeld. Stel dat dit denkbeeld achteraf ongelijk blijkt te hebben (Blog 1 Bewustwording)? Je wilt je brede maatschappelijke keuzes en handelen ook breed kunnen verantwoorden. De wetenschap is de meest betrouwbare bron voor het voorspellen van het effect van ons handelen en daarmee ook de enige écht verifieerbare bron. Daarmee kunnen we keuzes naar eenieder verantwoorden. Laat dus de ratio bij de onderwerpen die dit vergen en besmet ze niet met onverifieerbare overtuigingen of aannames.
    5. Wat is de wijsheid die we onze kinderen willen meegeven?
      1. Kinderen zijn kwetsbaar en beïnvloedbaar. Ze hebben nog niet de mogelijkheid om kritisch na te denken en hun eigen keuzes te maken of beslissingen te nemen. Door hen een eenzijdige denkbeelden op te dringen, verliezen ze hun eigen identiteit en autonomie. Het kan leiden tot mentale en emotionele schade (denk aan het predikanten-echtpaar van de Veluwe).
      2. Door kinderen van jongs af aan te indoctrineren met bepaalde denkbeelden, wordt hen de mogelijkheid ontnomen om onbevooroordeeld zélf na te denken over verschillende levensbeschouwelijke perspectieven. Het schendt hún recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst.
      3. Religieuze indoctrinatie kan ervoor zorgen dat kinderen angstig, schuldig of gefrustreerd worden als ze niet voldoen aan de eisen van hun (geloofs)gemeenschap (b.v. homo). Dit kan leiden tot depressie en andere psychische problemen. Het beperkt de vrijheid van denken en geloven.
      4. Religieuze indoctrinatie maakt dat kinderen menen dat hun geloof superieur is aan andere geloven, hetgeen zal leiden tot discriminatie en een gebrek aan respect en begrip voor andere religies en wereldbeelden.
      5. Kinderen hebben het recht om zélf te beslissen over hun overtuigingen en praktijken. Indoctrinatie schendt dit recht. Een opgroeiend kind is gediend bij het in kaart brengen van de diversiteit aan inzichten en het toelichten van de standpunt-verschillen. Verdere verzuiling (geen overzicht maar indoctrinatie van één overtuiging) door eigen scholen is dus niet gewenst. Kerken: Bijzonder onderwijs is een beperking die je een ontwikkelend kind oplegt in plaats van een verrijking! Hetzelfde geldt voor het onthouden van wetenschap. Je beschermt je kind hiermee niet maar maakt het juist kwetsbaar. Het bewust onwetend houden maar wél het religieuze verweer aanbrengen, is zelfs een misdaad want het schendt de fundamentele rechten van het kind!
  5. Mijn conclusies:
    1. De orthodoxe predikanten, meestal zelf opgegroeid in zo’n omgeving, begaan hetzelfde pad als de voorgangers in hun jeugd. Faalangst lijkt een hoofdoorzaak van stelligheden en rigide opstelling. Buitenstaanders begrijpen dit niet en zien slechts disrespect voor de andersdenkenden.
    2. Een ‘slimme kerkganger’ voelt de sociale druk om zich hierover vooral niet te uiten of kritische vragen te stellen. Het brood van de bakker kon dan zo maar eens ‘op’ zijn, en tja, verhuizen is natuurlijk ook niet niks!
    3. Zelfs de meest genuanceerde geloofsgemeenschappen en hun voorgangers hebben de behoefte zich te onderscheiden van andersdenkenden en de overtuiging te delen dat zij zelf de juiste keuzes maken. Ook hen zou deze spiegel passen want een keuze resulteert altijd in het uiten van ‘beter menen te weten’ naar anderen toe met argumenten en oordelen die daar dan bij horen. Dit gebeurt dagelijks maar is meer en meer maatschappelijk onacceptabel!

 

Deel 4: Mijn persoonlijke Conclusies (voor wat ze waard zijn natuurlijk)

Jeroen Teelen

29 december 2023

 

Ik heb een paar linkjes (er zijn er natuurlijk zeer vele) naar grote ego’s (en die zijn er zowel in het Theïstische als Atheïstische kamp natuurlijk) opgenomen. “Religie versus evolutie“. Deze man pretendeert deskundig te zijn, maar is dat zeker niet. Hij heeft maar één doel: Misbruiken van wetenschap om zijn visie te ondersteunen (kenmerk van de zekerwetende Theïst). Hij vertelt slechts wat in zijn straatje past om het gehoor te overtuigen en trekt geen wetenschappelijk verantwoorde conclusies. Is dat een minachting van wetenschap? Nee hoor, want hij gebruikt natuurlijk wél zelf dagelijks alle wetenschappelijke vindingen (de geluidsinstallatie in de kerk, de camera, navigatie, vliegen, auto, radio, medisch en noem maar op. Dit is een mooi voorbeeld van de invloed van een dominee op niet-wetenschappers, wat natuurlijk de meerderheid van de mensheid is. Mensen op het verkeerde been zetten voor eigen gewin. Waarom krijgt dit soort onzin een podium? Omdat de mensen het graag willen geloven, maar niet omdat het waar is!

Nog een paar linkjes naar retoriek… “Homoseksualiteit is een zonde“ of de meer relativerende kant “Waarom hebben gelovigen vaak een probleem met homoseksualiteit?“,  “Heeft bidden tot God zin?”, “God bestaat niet en dat hoef ik niet aan te tonen“, “Ik kan bewijzen dat God wel bestaat“, “het doden van de ongelovigen“, “homo“. Rini van Reenen, een extremistische dominee in Oldenbroek (Biblebelt) en vertaler/ondertekenaar van de Nashville verklaring, zegt zelfs medelijden te hebben met homo’s… hij vindt ze zielig! Hoe dóm en tegelijk arrogant! Dit soort ‘predikanten’ zet aan tot discriminatie. In gesprek vertellen ze natuurlijk dat ze slechts melden wat de Bijbel hierover zegt, (dus weer eens niet zélf verantwoordelijk zijn voor hun zienswijze!) maar het geestelijk vervormen van de lokale gemeenschap en het daar uit voortvloeiende geweld wordt door hen zelfs niet publiekelijk veroordeeld (mishandeling van homo’s door gelovige jongeren).

De verantwoordelijkheid van kerkelijk leiders reikt verder dan de (lokale) geloofsgemeenschap! De effecten daarbuiten worden hen echter niet aangerekend.

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.