Berichten

51 Slim of Dom? (voor tieners…)

26 april 2019

Slim of Dom? Daarmee is je leven niet bepaald…
Natuurlijk is het fijn als je goed kunt onthouden… je haalt misschien een tien maar je kunt bijvoorbeeld nog geen problemen oplossen. Natuurlijk is het fijn als je goed problemen kunt oplossen… je haalt misschien een tien, maar je kunt daarmee nog geen groep motiveren, een mooie tekening maken of een vriendschap onderhouden, etc. etc..  Ik ken niemand die op alle fronten even succesvol is maar veel kinderen lijden onder het gevoel dat ze niet zo goed meekomen in de klas… Ze schamen zich er soms voor en worden onzeker en dan moet ik een emotie onderdrukken want je gunt ze allemaal het allerbeste natuurlijk. Dat schaamtegevoel en die onzekerheid zijn echt niet nodig want het ís niet eens het allerbelangrijkst voor je ontwikkeling en je latere mogelijkheden of geluk. Laat je er niet door uit het veld slaan! Ik ken toppertjes die het op school niet zo goed deden en ik ken toppertjes (zelfs hoog begaafden) van toen in de lagere schoolklas die er later toch niets van terecht hebben gebracht… [...]  Verder lezen

1 De rol van Religie in de Maatschappij

Op mijn leeftijd kijk je wat evenwichtiger naar veel zaken in de samenleving. Je krijgt toch wat meer overzicht en verzuipt minder in details, tenminste, zo kijk ik er graag naar en zo ervaar ik dat zelf ook echt. Het fenomeen Kerk heeft bij mij door de muziek (als amateur organist, dirigent) een groot aandeel in mijn leven gehad. Ik was de ongelovige in zo’n gemeenschap, deed niet mee aan rituelen, maar had desondanks een redelijk belangrijke rol en zo lang de kerkleiders het mij niet moeilijk maakten en ik hen niet, konden we gezamenlijk waardevol zijn voor de gemeenschap. Zij en ik hebben geen van beiden de wijsheid in pacht en dat vond ik een prima uitgangspunt. Ik ken derhalve de Christelijke wereld ook behoorlijk van ‘binnenuit’ en dat maakt dat de actualiteit mij onlangs aanspoorde om hierover toch eens wat op papier te zetten… Hieronder heb ik een poging gewaagd, gelijk in een wat breder kader… Het is niet bedoeld om te kwetsen, maar om aan te zetten tot nadenken… Het is dus slechts mijn (leken)visie op het fenomeen Geloof binnen onze maatschappij. Ik ben geen Theoloog of historicus, nee zelfs geen wetenschapper maar een gewone wereldburger die dingen (ook nog eens onvolledig) waarneemt en er over nadenkt. Als u na lezing dus meent dat het een onzin-verhaal is, dan hebt u dus groot gelijk op voorhand!

1.a  Religie & Maatschappij, de zin en de onzin…
Als rationeel mens heb ik zelf grote moeite met geloof en religie maar vooral met de arrogantie van veel kerkelijk leiders. Voor mij is er geen God, hoewel ik dat net zo min kan aantonen als dat ik kan aantonen dat er wel een is. Ik ben dus ook geen Atheïst in de zin van ‘verloochenaar’. De macht van de geïnstitutionaliseerde religieuze organisaties op onze maatschappij met daarnaast het fanatisme van sommige atheïsten die het geloof het liefst onmiddellijk uitbannen, raken de maatschappij op vele aspecten. Daarom wil ik vanaf de zijlijn een poging doen om wat verbreding te geven aan hen die dogmatisch met religie menen te moeten omgaan, zowel de streng religieuze als de overtuigd geloof-uitbannende-atheïst dus… (ik acht ze dus in die zin ook vergelijkbaar). Ik weet dat mijn Agnostische houding in meerdere definities ook tot het Atheïsme wordt gerekend en in die zin heb ik er ook geen moeite mee.

Geloof en Religie zijn/waren volgens mij, ook als ongelovige, maatschappelijk zeer waardevol. Ik kan me zo voorstellen dat de wereld er duizenden jaren geleden niet echt rooskleurig voorstond. Het recht van de sterkste zonder duidelijke moraal lijkt me niet de ideale insteek voor een samenleving. Ik zie de bijbel vooral als een geniale richtlijn voor een beter leefbare gemeenschap. Wat de werkelijke oorsprong is van alle verhalen die zijn opgetekend en in hoeverre ze de werkelijkheid beschrijven (de bijbel kent niet een onbesproken oorsprong en onderzoek duidt op veel strijdigheden) is voor mij eigenlijk oninteressant. De boeken hielden de mensheid bezig en gaven inhoudelijk richting en moraal. Mede omdat de mensen over het algemeen niet lezen konden werd het verspreiden van die boodschap geïnstitutionaliseerd (de kerken met hun organisatie). Het vooruitzicht van hel en verdoemenis als je deze richtlijnen niet naleeft is evenzo geniaal natuurlijk want het geeft een religie ook eens de benodigde “stok om mee te slaan”… Geloof heeft misschien dus juist wel een enorme maatschappelijke ontwikkeling mogelijk gemaakt door het menselijk gedrag in een ‘woeste’ samenleving rust en richting te geven en dit te onderhouden door regelmatige bijeenkomsten (vieringen) af te dwingen. Volgens wetenschappelijk onderzoek (USA 2018) geldt zelfs dat gelovige mensen significant (bijna 4 jr.) langer leven dan ongelovige mensen. Tja, de echte reden ken ik niet maar het zich houden aan richtlijnen (geen drugs, matig of geen alcohol etc. etc.) levert wellicht een gezondere mens op dan bandeloos gedrag. Tenminste, dat lijkt me aannemelijk. Andersom redenerend zou gebonden gedrag (door het geloof) in een ongeregelde samenleving ook best tot juist een lagere levensverwachting kunnen leiden, maar dat ter zijde. Ik heb er geen onderzoek over gevonden… voor wat het waard is…
Geloof had, maar heeft nog steeds, wel een functie en is in haar fundament niet onzinnig als je het maatschappelijk effect als doel neemt (richting geven, een vangnet zijn e.d.). Een religie die naar de samenleving deze rol wil blijven vervullen, is natuurlijk wel gedwongen de richtlijnen permanent te spiegelen aan de situatie/behoeften en samenstelling van een samenleving op dat moment. Zolang je dat doet is er, naar mijn bescheiden mening een zinvolle basis.

n.b.
Er is de wetenschappelijke overtuiging dat Jezus inderdaad heeft geleefd (het wordt in geschriften ook nergens tegengesproken maar juist vanuit zeer verschillende bronnen bevestigd), dus er is ook wel enig fundament voor het bewonderen van iemand die de wereld verder geholpen schijnt te hebben. Er waren volgens de overleveringen vele profeten en messiassen, maar Jezus heeft hier toch de grootste faam ontwikkeld. Geloof en/of Bijbel bieden veel mensen houvast en/of troost geeft en wie ben ik om daaraan iets te willen veranderen? Het feit dat Jezus ook toen al de gevestigde religieuze gemeenschap de maat nam en de arrogantie van bijbel-interpretaties aftroefde is tot op de dag van vandaag echter helaas nog geen argument gebleken om religieuze organisaties tot reflectie te bewegen. Het tegendeel zelfs, zij interpreteren alles slechts in hun eigen voordeel… 

Ethisch gezien vind ik het echter misdadig (in vele opzichten) als kerkelijk leiders Bijbelteksten tot in het extreme dogmatiseren omdat dit hun persoonlijke overtuiging of belang ondersteunt. Zij nemen het oorspronkelijke doel en het welzijn van de samenleving dan niet als uitgangspunt maar leggen vanuit hun persoonlijke afweging de samenleving beperkingen op in de ontwikkeling. Hun waarheid is ‘de waarheid’. Niet alleen erg arrogant maar ook fundamenteel verwerpelijk en schadelijk voor de gemeenschap. 

De diversiteit aan religies is opvallend. Het bewijst eigenlijk vooral dat de geschriften die de basis vormen voor religies voor vele interpretaties bruikbaar zijn en dat zou dan toch tot enige bescheidenheid of terughoudendheid van de aanhangers van een religie moeten leiden. Enig gevoel van twijfel of hún interpretatie wel de juiste is, zou gepast zijn dunkt me, maar helaas… Met veel ‘geschreeuw’ en met de Bijbel in de hand wordt met hel en verdoemenis gedreigd, worden oorlogen gevoerd, anders- of niet-gelovigen verketterd, bleef de aarde heel lang plat en durfden wetenschappers niet te publiceren. Nu nog wordt door sommigen (zelfs binnen onze regering) de evolutie bestreden en heeft God de mens geschapen (hetgeen letterlijk wetenschappelijk onmogelijk is vanwege de daarvoor benodigde genetische diversiteit). Situaties in het verleden hebben hier dus geen enkel leereffect gehad. Het zich aanmeten van enig recht vanuit een religie blijkt dus niet alleen op voorhand maar ook achteraf, niet gegrond. Het zijn politieke en egoïstische machtsbolwerken geworden… Leiders binnen religies past eerder enige bescheidenheid. Hun positie of mening geeft ze geen enkel recht naar anderen toe. Enig historisch besef zou eigenlijk moeten aanzetten tot heroverweging van uitgangspunten maar die behoefte blijkt bij deze ‘leiders’ niet aanwezig. Misschien is het machts-denken, misschien onzekerheid, misschien gewoon niet-denken en handelen vanuit de routine van alledag binnen de ‘veilige’ conservatieve kaders… ik weet het niet…

Ik denk dat je ten aanzien van ‘Religie & Maatschappij’ onderscheid moet maken tussen: Geloof (de persoonlijke overtuiging), Religie (welke stroming past daarbij), Kerkorganisatie (hoe is die stroming (lokaal) georganiseerd) en Maatschappelijke impact (omgang met de rest van de samenleving) moet onderscheiden. Op elk van die aspecten een kleine toelichting… (nogmaals, gewoon mijn visie als leek en niet als wetenschapper)…

1.b Geloof: 
Geloof (in de zin van Religie) wordt veroorzaakt door de natuurlijke drang om zaken te begrijpen of op z’n minst te duiden. Alles moet een plekje krijgen. Toen we als mensheid nog niets van de natuurverschijnselen wisten was er dus een God van de donder, een God voor de… enz… Door de eeuwen heen hebben veel van deze goden het onderspit moeten delven omdat de natuurkunde het mystieke bij het onderwerp wegnam en daarmee dus de aanleiding was verdwenen. Je zou kunnen zeggen vanuit deze rationele insteek, dat desondanks in zo’n onderwerp blijven geloven dan een gevolg moet zijn van persoonlijke onwetendheid of onnadenkendheid. Hoewel veel van die vermeende Goden zijn ‘gevallen’ impliceert dat natuurlijk niet dat er helemaal niets is. We weten het domweg niet. Een bewering dat er niets is, vind ik even dubieus als de bewering dat er wel iets is…

Eigenlijk heel vreemd… We weten niets over het doel van ons bestaan, niets over het fundament en niets over de oorsprong van ons universum. Het enige natuurkundig herleidbare fundament is pure energie, daaruit is alles ontstaan, ook dus alle materie. Sterker nog, wij zelf bestaan uit het stof van geëxplodeerde sterren. Als ik er over nadenk dan rest me slechts de aanname dat het is zoals het is en dat we nooit verder zullen komen in deze zoektocht. De verdere voortgang van de natuurkunde leidt slechts tot een verdere detaillering van de ‘HOE?’ vragen maar leidt niet tot antwoorden op de ‘WAAROM’ vragen. Eén categorie Goden kunnen we waarschijnlijk dus wel afschrijven, namelijk alle ‘HOE-Goden’ omdat daar de natuurkunde al de verklaring geeft of binnenkort gaat geven… Hoewel, zelfs dat is maar de vraag want ook de natuurkunde laat haar fundamenten steeds ondoorgrondelijker blijken.

Dan blijft in ieder geval nog de categorie ‘WAAROM-Goden’ over. Waarom leven wij? Trouwens ook “Waarom zou er eigenlijk een God moeten zijn?”. Vragen als “Waarom bestaan wij?” of “Waarom bestaat er überhaupt iets?” zijn voor mijzelf geen aanleiding om hier een God in te zoeken. Als er al een God zou zijn dan is er nog geen antwoord op de vraag “Waarom bestaat er een God? c.q. Welke macht is daarvan dan weer de oorsprong”. Een iteratief probleem… Kortom, elk antwoord verandert niets aan het fundament van de vraag. Ik kan slechts concluderen dat er in mijn hoofd blijkbaar geen ruimte is voor dergelijke denkbeelden omdat ik er te weinig hersencellen voor heb. Ik verdenk echter ook de rest van de mensheid van ditzelfde gebrek. Onze menselijke geest is niet in staat om hierover toetsbare antwoorden te formuleren, dus blijft het een fantasie waar ik slechts over kan melden dat we het niet begrijpen. Voor gelovigen is dat ‘niet begrijpen’ het fundament van het geloof, maar met hetzelfde recht kun je daar dus een andere mening over hebben. Je zou in ieder geval wel kunnen zeggen dat zo’n mening van wie dan ook hierover geen consequenties mag hebben voor de samenleving of anders denkenden want dan zou de ene mening boven een andere staan en dat is zolang er niets getoetst kan worden niet verdedigbaar.

Voor mij is er dus maar één conclusie: Ik maak me er niet druk om, want zelfs als ie er zou zijn, dan kan ie mij m’n tekort aan hersencellen toch niet kwalijk nemen? Misschien dat we over enige tijd in staat zijn ons genetisch materiaal zo te bewerken dat we onszelf van meer hersencellen kunnen voorzien zodat we daar wel de vinger achter krijgen maar voorlopig is dit dus niet aan de orde. Ik begrijp dus ook echt niet dat er mensen zijn die op dit punt de wijsheid in pacht menen te hebben, laat staan dat er mensen zijn die denken een legitiem argument te hebben om anderen tot hun geloof te moeten ‘bekeren’!

Ik vind dat het fenomeen religie door haar grote maatschappelijke invloed bij iedereen een serieuze afweging verdient en dat je je eigenlijk niet mag permitteren om zomaar met zo’n stroming mee te deinen zonder er enige overweging en inlezen aan ten grondslag te laten liggen. Veelal geeft de sociale context deze ruimte echter niet (Biblebelt) en dan is het extra knap als mensen zich wel kritisch durven op te stellen, maar ja, niet iedereen is zo sterk. Het argument “Omdat ik dat geloof” is voorbehouden aan kritiekloze volgers en dat is volgens mij de meerderheid. Als je op een zondagmiddag in de Biblebelt aan het fietsen bent en de kerkklokken luiden, dan snap je onmiddellijk wat er gebeurt. In “The Time Machine” van H.G. Wells uit 1960 laten de Morlocks (onderaardse beschaving) op gezette tijden een sirene loeien en daarop lopen vervolgens alle bovengrondse bewoners slaafs naar een grot totdat de sirene weer zwijgt. Dat ‘moet’ is hen van jongs af aan verteld, dus dat doen ze… zonder enige discussie. De mensen die de grot binnengaan komen nooit meer terug (kannibalisme). Toch is deze actie voor hen geen aanleiding tot ongenoegen. Zo ‘IS’ hun wereld nu eenmaal.

Ik kan me wel voorstellen dat ook zeer intelligente mensen in een God geloven maar ik denk dat de lokale cultuur/samenleving of historisch perspectief dit dan meestal afdwingt. Er ontstaat, ook bij zeer intelligente gelovige mensen volgens mij een soort schizofrenie. De ratio houdt op waar het geloof begint of de ratio en het geloof krijgen elk een eigen plekje, naast elkaar en kunnen beide tegelijkertijd bestaan. Conflictgebieden worden dus niet gezien of in ieder geval niet op rationaliteit gewogen. Ik stel mezelf op als agnost. Het maakt me niet uit en het boeit me ook niet dus val me er niet mee lastig…

1.c Religie: 
Ik ben zoals gezegd geen Theoloog of historicus, maar het lijkt me (natte vinger uitspraak dus) dat vroege religies zijn ontstaan vanuit a) het zelfbeeld van imperfectie (wat staat er boven deze imperfecte mens?) of vanuit b) het niet kunnen verklaren wat er gebeurt en dat dan maar toeschrijven aan een hogere macht of vanuit c) de behoefte aan zingeving van het bestaan. Later kwam daar de uitleg die mensen gaven aan oude geschriften/Bijbelteksten bij. Ze verkondigden hun mening en deden de benodigde marketing om tot grotere gemeenschappen te komen. Nogmaals, ik ben een leek op dit gebied dus ik moet er ook niet langer over fantaseren maar van belang lijkt op dit vlak het besef dat het fundament onder een religie dus zeer uiteenlopend kan zijn en slechts gebaseerd is op individuele (al of niet geconsolideerde) meningen van mensen. Dus niet op toetsbare harde feiten, maar op meningen!

1.d Kerkorganisatie: 
Deze vervult veelal een zeer zinvolle functie binnen de geloofsgroep, namelijk die van een wederzijdse verantwoordelijkheid. Dat is kostbaar! Vooral in deze tijd waarin we soms onze eigen buren niet meer kennen en iemand rustig vier weken dood in het appartement kan liggen, is zo’n organisatie een ankerpunt voor veel mensen. Vanuit het doel ‘zorgzaam voor elkaar’ is dat dus alleen maar positief en heb ik er ook niets op tegen. De andere kant van het verhaal is echter dat veel kerkleiders als dictator hun ‘club’ menen te moeten regeren en soms zelfs ongewenst je privé-leven binnendringen. Waar ik echt op stukloop is dat Kerkleiders zelfs conclusies menen te kunnen trekken op basis van hun persoonlijke ‘waarheden’. Zij creëren kaders voor de eigen groep en de ‘kudde’ heeft zich er aan te houden. Deze worden dus in zekere zin monddood slachtoffer van de (vaak conservatieve) dictatuur in de organisatie. Zeker de katholieke kerk (die ken ik het best) heeft hier veel last van. Kardinaal Eijk presenteert zich graag als de behoeder van ‘de waarheid’ hetgeen gezien het voorgaande, dus op voorhand een leugen is en een grove zelfoverschatting. Waar haalt ie het lef vandaan om zo’n arrogante uitspraak te doen?! 

1.e Maatschappelijke impact: 
Het lijkt of de kerkleiders nog steeds bezig zijn om als dictator hun kudde te vergroten door andersdenkenden te verketteren. Alle geloofsrichtingen deden dat vroeger en in onze huidige maatschappij is dat inmiddels gelukkig ‘not done’, maar in andere culturen nog aan de orde van de dag! Ik ben zelf nog opgevoed (55jr geleden) met het standpunt dat het Katholicisme de enige ware geloofsrichting was. Katholiek en Protestant was als water en vuur en ongelovigen waren (zielige) heidenen die nog bekeerd moesten worden…

Ik weet nog dat ik dat als klein kind op de lagere school al heel raar vond. Waren die anderen dan allemaal dom of gek? Op m’n tiende was ik van de onzin hiervan reeds grotendeels overtuigd maar na een korte vlucht naar het kleinseminarie (als 12 jarige oudste in een gezin van 7 kinderen) wist ik het zeker… 
Als je iets wilt geloven is dat prima. Het is jouw persoonlijke insteek, houd het dus ook persoonlijk en projecteer het niet op anderen. Oordelen over anderen omdat ze zich niet aan jouw dogma’s houden is niet fair, want dat is hun goed recht. Je wilt toch ook niet dat ze jou veroordelen omdat je je niet aan hun dogma’s houdt?  Dogmatisch omgaan met hetgeen een kerkleider roept is dus geen trouw of respect, maar dom kuddegedrag (niet nadenkend met de meute meelopen) en je mag ook daarop dus best kritisch zijn. ‘De Heer’ heeft je per slot van rekening ook hersens gegeven om zelf na te denken en niet om dat juist niet te doen! De kerkleider die meent dat dit de essentie is van het geloof en dat je die kritische houding om die reden niet mag hebben op dit punt, vind ik een misleider! Hij of zij misbruikt de labielere of zwakkere van geest om de eigen denkbeelden kracht bij te zetten.

Inenten? Misdadig vind ik dat een kerkleider vanuit zijn overtuiging wil voorkomen dat kinderen worden ingeënt en daarvoor een gemeenschap onder druk zet. Het argument dat je daarmee op de stoel van God gaat zitten (las het vanmorgen toevallig wederom eens in de krant) is een standpunt dat geen enkel rationeel fundament kent en zelfs in zichzelf strijdig is. Als een iets te grote groep niet wordt ingeënt dan heeft dit desastreuze gevolgen voor de gehele samenleving en dus niet alleen voor de niet ingeënte personen! 

Je brengt bewust de gehele gemeenschap in gevaar en gaat daarmee dus ook op de stoel van God zitten!  [...]  Verder lezen