Berichten

51 Slim of Dom? (voor tieners…)

26 april 2019

Slim of Dom? Daarmee is je leven niet bepaald…
Natuurlijk is het fijn als je goed kunt onthouden… je haalt misschien een tien maar je kunt bijvoorbeeld nog geen problemen oplossen. Natuurlijk is het fijn als je goed problemen kunt oplossen… je haalt misschien een tien, maar je kunt daarmee nog geen groep motiveren, een mooie tekening maken of een vriendschap onderhouden, etc. etc..  Ik ken niemand die op alle fronten even succesvol is maar veel kinderen lijden onder het gevoel dat ze niet zo goed meekomen in de klas… Ze schamen zich er soms voor en worden onzeker en dan moet ik een emotie onderdrukken want je gunt ze allemaal het allerbeste natuurlijk. Dat schaamtegevoel en die onzekerheid zijn echt niet nodig want het ís niet eens het allerbelangrijkst voor je ontwikkeling en je latere mogelijkheden of geluk. Laat je er niet door uit het veld slaan! Ik ken toppertjes die het op school niet zo goed deden en ik ken toppertjes (zelfs hoog begaafden) van toen in de lagere schoolklas die er later toch niets van terecht hebben gebracht… [...]  Verder lezen

1 De rol van Religie in de Maatschappij

1. Mijn persoonlijke insteek… 
Op mijn leeftijd kijk je wat evenwichtiger naar veel zaken in de samenleving. Je krijgt toch wat meer overzicht en verzuipt minder in details, tenminste, zo kijk ik er graag naar en zo ervaar ik dat zelf ook echt. Het verbreden van mijn gedachtegoed en het niet vastroesten in scherpe randjes en dogmatiek is eigenlijk mijn persoonlijk doel.

Het fenomeen Kerk heeft bij mij door de muziek (als amateur organist/dirigent) een groot aandeel in mijn leven gehad. Ik was weliswaar ongelovige in zo’n gemeenschap, maar had desondanks een redelijk belangrijke rol en zo lang de kerkleiders het mij niet moeilijk maakten en ik hen niet, konden we gezamenlijk waardevol zijn voor die gemeenschap. Zij en ik hebben geen van beiden de wijsheid in pacht en dat vond ik een prima uitgangspunt. Ik ken derhalve de christelijke wereld ook behoorlijk van binnenuit en dat maakt dat de actualiteit mij onlangs aanspoorde om hierover toch eens wat ‘op papier’ te zetten… Hieronder heb ik een poging gewaagd, gelijk in een wat breder kader… Het is niet bedoeld om te kwetsen, maar om aan te zetten tot nadenken… Het is dus slechts mijn (leken)visie op het fenomeen Geloof binnen onze maatschappij. Ik ben geen Theoloog of historicus maar een gewone wereldburger die dingen (vanuit z’n eigen beperkingen) waarneemt en er over nadenkt. Als u na lezing meent dat het een onzinverhaal is, dan hebt u dus gelijk op voorhand! 

1.a  Religie & Maatschappij, de zin en de onzin…
Als rationeel mens heb ik zelf toch niet veel moeite met geloof en religie zolang je hiermee anderen niet beperkt of lastigvalt. Ik heb dus wel moeite met de domme arrogantie van sommige kerkelijk leiders die menen ‘het te weten’ en als dictators hun ‘kudde’ denken te kunnen/moeten leiden. ‘Dom’ omdat ze hiermee een recht/wijsheid claimen die ver boven hun menselijke competentie reikt, maar dat besef is er blijkbaar niet eens. Onbewust onbekwaam is de ergste variant, zoals u weet…
Voor mij is er geen God, hoewel ik dat net zo min kan aantonen als anderen kunnen aantonen dat er wel een is. Ik ben dus ook geen Atheïst in de zin van ‘verloochenaar’, maar meer een Agnost. Het kan me eigenlijk niet veel schelen of er wel of niet een God bestaat want ik kan er toch niets mee en mijn leven wordt er niet per se anders van. Ik heb te weinig hersencellen om hierin de wijsheid te mogen vertegenwoordigen en dat kan niemand me kwalijk nemen, zelfs God niet, dus ik gun ieder z’n ding. De macht van de geïnstitutionaliseerde religieuze organisaties op onze maatschappij met daarnaast het fanatisme van sommige atheïsten die het geloof het liefst onmiddellijk uitbannen, raken de maatschappij echter op vele aspecten. Daarom wil ik vanaf de zijlijn toch een poging doen om wat verbreding te geven aan hen die dogmatisch met religie menen te moeten omgaan, zowel de streng religieuze als de overtuigd geloof-uitbannende-atheïst dus… (ik acht ze dus in die zin ook vergelijkbaar).

Geloof en Religie zijn/waren volgens mij, maatschappelijk zeer waardevol. Ik kan me zo voorstellen dat de wereld er duizenden jaren geleden niet echt rooskleurig voorstond. Het recht van de sterkste zonder duidelijke moraal lijkt me niet de ideale insteek voor een samenleving. Ik zie de bijbel vooral als een geniale richtlijn voor een beter leefbare gemeenschap. Wat de werkelijke oorsprong is van alle verhalen die zijn opgetekend en in hoeverre ze de werkelijkheid beschrijven (de bijbel kent niet een onbesproken oorsprong en onderzoek duidt op veel strijdigheden) is voor mij eigenlijk oninteressant. De boeken hielden de mensheid bezig en gaven inhoudelijk (globaal) richting en moraal. Mede omdat de mensen over het algemeen niet lezen konden werd het verspreiden van die boodschap geïnstitutionaliseerd (de kerken met hun organisatie). Het vooruitzicht van hel en verdoemenis als je deze richtlijnen niet naleeft is evenzo geniaal natuurlijk want het geeft een religie ook nog eens de benodigde “stok achter de deur”… Geloof heeft misschien dus juist wel een enorme maatschappelijke ontwikkeling mogelijk gemaakt door het menselijk gedrag in een ‘woeste’ samenleving rust en richting te geven en dit te onderhouden door regelmatige bijeenkomsten (vieringen) af te dwingen. 
Geloof had, maar heeft nog steeds, wel een functie en is in haar fundament niet onzinnig als je het maatschappelijk effect als doel neemt (richting geven, ontmoeten, een vangnet zijn e.d.). Een religie die naar de samenleving deze rol wil blijven vervullen, is natuurlijk wel gedwongen de richtlijnen permanent te spiegelen aan de situatie/behoeften en samenstelling van een samenleving op dat moment. Zolang je dat doet is er, naar mijn bescheiden mening een zeer zinvolle basis.

n.b.
Er is de wetenschappelijke overtuiging dat Jezus inderdaad heeft geleefd (het wordt in geschriften ook nergens tegengesproken maar juist vanuit zeer verschillende bronnen bevestigd), dus er is ook wel enig fundament voor het bewonderen van iemand die de wereld verder geholpen schijnt te hebben. Er waren volgens de overleveringen vele profeten en messiassen, maar Jezus heeft hier toch de grootste faam ontwikkeld. Geloof en/of Bijbel bieden veel mensen houvast en/of troost. Het feit dat Jezus ook toen al de gevestigde religieuze gemeenschap de maat nam en dogmatische bijbel-interpretaties aftroefde is tot op de dag van vandaag echter helaas nog geen argument gebleken om religieuze organisaties tot reflectie te bewegen. Het tegendeel zelfs, zij interpreteren alles slechts naar hun eigen (v)oordeel… 

Ethisch gezien vind ik het misdadig (in vele opzichten) als kerkelijk leiders Bijbelteksten dogmatiseren om daarmee hun gelijk bij de samenleving te af te dwingen. Zij nemen het (naar mijn overtuiging) oorspronkelijke doel en het welzijn van de samenleving dan niet als uitgangspunt maar leggen vanuit hun persoonlijke afweging/interpretatie de samenleving beperkingen op. “Niet dienen maar heersen” is dan de insteek… Hun waarheid is ‘de waarheid’. Niet alleen erg arrogant maar ook fundamenteel onhoudbaar en schadelijk voor de gemeenschap. 

De diversiteit aan religies is opvallend. Het bewijst eigenlijk vooral dat de geschriften die de basis vormen voor religies voor vele interpretaties bruikbaar zijn en dat zou dan toch tot enige bescheidenheid of terughoudendheid van de aanhangers van een religie moeten leiden. Enig gevoel van twijfel of hún interpretatie wel de juiste is, zou gepast zijn dunkt me, maar helaas… Met veel ‘geschreeuw’ en met de Bijbel in de hand wordt met hel en verdoemenis gedreigd, worden oorlogen gevoerd, anders- of niet-gelovigen verketterd, bleef de aarde heel lang plat en durfden wetenschappers niet te publiceren. Nu nog wordt door sommigen (zelfs binnen onze regering) de evolutie bestreden en heeft God de mens geschapen (hetgeen wetenschappelijk onmogelijk is vanwege de daarvoor benodigde genetische diversiteit). Situaties in het verleden hebben hier dus geen enkel leereffect gehad. Het zich aanmeten van enig recht vanuit een religie blijkt dus niet alleen op voorhand maar ook achteraf, niet gegrond. Het zijn politieke en egoïstische machtsbolwerken geworden… Leiders binnen religies past eerder enige bescheidenheid. Hun positie of mening geeft ze geen enkel recht naar anderen toe. Enig historisch besef zou eigenlijk moeten aanzetten tot heroverweging van uitgangspunten maar die behoefte blijkt bij deze ‘leiders’ niet aanwezig. Misschien is het machtsdenken, misschien onzekerheid, misschien gewoon niet-denken en handelen vanuit de routine van alledag binnen de ‘veilige’ conservatieve kaders… ik weet het niet… Het lijkt me dat de meest veilige weg ook hier ‘willen dienen’ moet zijn en niet ‘willen heersen’.

Ik denk dat je ten aanzien van ‘Religie & Maatschappij’ onderscheid moet maken tussen: Geloof (de persoonlijke overtuiging), Religie (welke stroming past daarbij), Kerkorganisatie (hoe is die stroming (lokaal) georganiseerd) en Maatschappelijke impact (omgang met de rest van de samenleving). Op elk van die aspecten een kleine toelichting… (nogmaals, gewoon mijn visie als leek en niet als wetenschapper)…

1.b Geloof: 
Geloof (in de zin van Religie) wordt veroorzaakt door de natuurlijke drang om zaken te begrijpen of op z’n minst te duiden. Alles moet een plekje krijgen. Toen we als mensheid nog niets van de natuurverschijnselen wisten was er dus een God van de donder, een God voor de… enz… Door de eeuwen heen hebben veel van deze goden het onderspit moeten delven omdat de natuurkunde het mystieke bij het onderwerp wegnam waarmee dus de aanleiding was verdwenen. Desondanks in zo’n onderwerp blijven geloven moet dan een gevolg zijn van persoonlijke onwetendheid of onnadenkendheid. Hoewel veel van die vermeende Goden zijn ‘gevallen’ impliceert dat natuurlijk niet dat er helemaal niets is. We weten het domweg niet. Een bewering dat er niets is, vind ik dus even dubieus als de bewering dat er wel iets is…

Eigenlijk heel vreemd… We weten niets over het doel van ons bestaan, niets over het fundament en niets over de oorsprong van ons universum. Het enige natuurkundig herleidbare fundament is pure energie, daaruit is alles ontstaan, ook dus alle materie. Sterker nog, wij zelf bestaan uit het stof van geëxplodeerde sterren. Als ik er over nadenk dan rest me slechts de aanname dat het is zoals het is en dat we nooit verder zullen komen in deze zoektocht. De verdere voortgang van de natuurkunde leidt slechts tot een verdere detaillering van de ‘HOE?’ vragen maar leidt niet tot antwoorden op de ‘WAAROM’ vragen. Eén categorie Goden kunnen we waarschijnlijk dus wel afschrijven, namelijk alle ‘HOE-Goden’ omdat daar de natuurkunde al de verklaring geeft of binnenkort gaat geven… Hoewel, zelfs dat is maar de vraag want ook over de natuurkundige fundamenten verbazen ons nog steeds opnieuw. Achter elk ‘deurtje’ blijkt soms een hele nieuwe wereld schuil te gaan. 

In ieder geval blijft nog de categorie ‘WAAROM-Goden’ over. Waarom leven wij? Trouwens ook “Waarom zou er eigenlijk een God moeten zijn?”. Vragen als “Waarom bestaan wij?” of “Waarom bestaat er überhaupt iets?” zijn voor mijzelf geen aanleiding om hier een God in te zoeken. Als er al een God zou zijn dan is er nog geen antwoord op de vraag “Waarom bestaat er een God? c.q. Welke macht is daarvan dan weer de oorsprong”. Een iteratief probleem… Kortom, elk antwoord verandert niets aan het fundament van de vraag. Ik kan slechts concluderen dat er in mijn hoofd blijkbaar geen ruimte is voor dergelijke denkbeelden omdat ik er te weinig hersencellen voor heb. Ik verdenk echter ook de rest van de mensheid van ditzelfde gebrek. Onze menselijke geest is niet in staat om hierover toetsbare antwoorden te formuleren, dus blijft het een fantasie waar ik slechts over kan melden dat we het niet begrijpen. Voor gelovigen is dat ‘niet begrijpen’ het fundament van het geloof, maar met hetzelfde recht kun je daar dus een andere mening over hebben. Je zou in ieder geval wel kunnen zeggen dat zo’n mening van wie dan ook hierover geen consequenties mag hebben voor de samenleving of anders denkenden want dan zou die ene mening boven een andere staan en dat is, zolang er niets getoetst kan worden, niet verdedigbaar.

Voor mij is er dus maar één conclusie: Ik maak me er niet druk om, want zelfs als ie er zou zijn, dan kan ie mij m’n tekort aan hersencellen toch niet kwalijk nemen? Misschien dat we over enige tijd in staat zijn ons genetisch materiaal zo te bewerken dat we onszelf van meer hersencellen kunnen voorzien zodat we daar wel de vinger achter krijgen maar voorlopig is dit niet aan de orde. Ik begrijp ook echt niet dat er mensen zijn die op dit punt de wijsheid in pacht menen te hebben, laat staan dat er mensen zijn die denken een legitiem argument te hebben om anderen tot hun geloof te moeten ‘bekeren’!

Ik vind dat het fenomeen religie door haar grote maatschappelijke invloed bij iedereen een serieuze afweging verdient en dat je je eigenlijk niet mag permitteren om zomaar met zo’n stroming mee te deinen zonder er enige overweging en inlezen aan ten grondslag te laten liggen. Veelal geeft de sociale context deze ruimte echter niet (Biblebelt) en dan is het extra knap als mensen zich wel kritisch durven op te stellen, maar ja, niet iedereen is zo sterk. Het argument “Omdat ik dat geloof” is voorbehouden aan kritiekloze volgers en dat is volgens mij de meerderheid. Als je op een zondagmiddag in de Biblebelt aan het fietsen bent en de kerkklokken luiden, dan snap je onmiddellijk wat er gebeurt. In “The Time Machine” van H.G. Wells uit 1960 laten de Morlocks (onderaardse beschaving) op gezette tijden een sirene loeien en daarop lopen vervolgens alle bovengrondse bewoners slaafs naar een grot totdat de sirene weer zwijgt. Dat ‘moet’ is hen van jongs af aan verteld, dus dat doen ze… zonder enige discussie. De mensen die de grot binnengaan komen nooit meer terug (kannibalisme). Toch is deze actie voor hen geen aanleiding tot ongenoegen. Zo ‘IS’ hun wereld nu eenmaal.

Ik kan me wel voorstellen dat ook zeer intelligente mensen in een God geloven maar ik denk dat de lokale cultuur/samenleving of historisch perspectief dit dan meestal afdwingt. Er ontstaat, ook bij zeer intelligente gelovige mensen volgens mij een soort schizofrenie. De ratio houdt op waar het geloof begint of de ratio en het geloof krijgen elk een eigen plekje, naast elkaar en kunnen beide tegelijkertijd bestaan, afhankelijk van de actuele context. Conflictgebieden worden dus niet gezien of in ieder geval niet op rationaliteit gewogen. Ik stel mezelf op als agnost. Het maakt me niet uit en het boeit me ook niet dus val me er niet mee lastig…

1.c Religie: 
Ik ben zoals gezegd geen Theoloog of historicus, maar het lijkt me (natte vinger uitspraak dus) dat vroege religies zijn ontstaan vanuit a) het zelfbeeld van imperfectie (wat staat er boven deze imperfecte mens?) of vanuit b) het niet kunnen verklaren wat er gebeurt en dat dan maar toeschrijven aan een hogere macht of vanuit c) de behoefte aan zingeving van het bestaan. Later kwam daar de uitleg die mensen gaven aan oude geschriften/Bijbelteksten bij. Ze verkondigden hun mening en deden de benodigde marketing om tot grotere gemeenschappen te komen. Nogmaals, ik ben een leek op dit gebied dus ik moet er ook niet langer over fantaseren maar van belang lijkt op dit vlak het besef dat het fundament onder een religie dus zeer uiteenlopend kan zijn en slechts gebaseerd is op individuele (al of niet geconsolideerde) meningen van mensen. Dus niet op toetsbare harde feiten, maar op meningen!

1.d Kerkorganisatie: 
Deze vervult veelal een zeer zinvolle functie binnen de geloofsgroep, namelijk die van een onderlinge wederzijdse verantwoordelijkheid. Dat is kostbaar! Vooral in deze tijd waarin we soms onze eigen buren niet meer kennen en iemand rustig vier weken dood in het appartement kan liggen, is zo’n organisatie een ankerpunt voor veel mensen. Vanuit het doel ‘zorgzaam voor elkaar’ is dat dus alleen maar positief. De andere kant van het verhaal is echter dat sommige kerkleiders als dictator hun ‘club’ menen te moeten regeren en soms zelfs ongewenst je privéleven binnendringen. Die Kerkleiders menen ‘het te weten’ (overschatten zichzelf), creëren kaders voor de eigen groep en deze ‘kudde’ heeft zich er aan te houden. De ‘kudde’ wordt tot monddood slachtoffer van de (vaak conservatieve) dictatuur in de organisatie. Het is niet alleen de Biblebelt, maar ook de katholieke kerk (die ken ik het best) heeft hier veel last van. Kardinaal Eijk presenteert zich graag als de behoeder van ‘de waarheid’ hetgeen gezien het voorgaande, dus op voorhand een leugen is en een grove zelfoverschatting. Waar haalt ie het lef vandaan om zo’n arrogante uitspraak te doen? Ach, onbewust onbekwaam heeft nooit een probleem…

1.e Maatschappelijke impact: [...]  Verder lezen